2228

دكتري تخصصي

جامعه شناسي گرايش مسائل اجتماعي ايران

مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه پيام نور

1404

1404/09/01

دكتر احمد بخارايي، دكتر شهناز صداقت زادگان

دكتر يعقوب احمدي

Family Values, Marital Relationships, Womenʹs Agency, Rasht City, Interactive Theory, Cultural Transition

اين پژوهش به مطالعه جامعه‌شناختي تغيير ارزش‌هاي خانواده و روابط زناشويي در شهر رشت پرداخته است. پژوهش حاضر با رويكرد كيفي و روش نظريه داده‌بنياد انجام گرفت. جامعه مورد مطالعه را زنان متأهل ساكن شهر رشت تشكيل مي‌دهند كه با استفاده از روش نمونه‌گيري هدفمند و معيار اشباع نظري، تعداد 22 نفر از آنان انتخاب و مورد مصاحبه نيمه¬ساختاريافته عميق قرار گرفتند. يافته‌ها حاكي از تحولي پيچيده، چندبعدي است كه تحت تأثير تعامل پوياي عوامل فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي، شناختي و جنسيتي شكل گرفته است. مهم‌ترين محرك اين دگرگوني، افزايش تحصيلات عالي و اشتغال زنان است كه به بازتعريف هويت فردي فراتر از نقش‌هاي سنتي، افزايش «عامليت» و مطالبه حق مشاركت در تصميم‌گيري‌ها منجر شده است. اين تغيير در شش بعد اصلي تحليل شده است: فرهنگي: گذار از هنجارهاي پدرسالانه به سوي الگوهاي مشاركتي و بازتعريف باورهاي ديني. عاطفي: كشمكش بين انتظارات جديد و ساختارهاي سنتي، كه در قالب كاهش صميميت، بحران اعتماد و طلاق عاطفي نمود يافته است. شناختي: دگرگوني در بنيان‌هاي فكري، از جمله بازتعريف ازدواج از مقوله‌اي «تقديري» به «پروژه‌اي مشترك» مبتني بر رضايتمندي فردي. اقتصادي: اقتصاد به مثابه ابزار چانه‌زني براي بازتوزيع قدرت در خانواده، هرچند كه فشارهاي معيشتي به منبع اصلي تنش تبديل شده است. اجتماعي: تقابل گفتمان‌هاي سنتي و مدرن و بازتوزيف نقش‌ها در كار خانگي. جنسي: اولويت يافتن ميل و رضايت دوطرفه به عنوان شاخصي حياتي در پايداري رابطه. تحليل داده‌ها در نهايت به ارائه يك مدل پارادايمي منجر شد كه دگرگوني ارزش‌هاي خانوادگي در شهر رشت را به عنوان فرآيندي تعاملي و در بافت يك گذار فرهنگي توضيح مي‌دهد. بر اساس اين مدل، تغيير، محصول تقابل ديالكتيك «عامليت فعال زنان» (با بهره‌گيري از سرمايه فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي) و «مقاومت ساختارهاي سنتي» (شامل قوانين، انتظارات جنسيتي و فشارهاي اقتصادي) است. يافته‌ها نشان مي‌دهند زنان شركت‌كننده در اين مطالعه، با به كارگيري راهبردهايي همچون مذاكره، سازش و شبكه‌سازي، در حال بازتعريف نقش‌ها و خلق الگوهاي نوين روابط زناشويي بر پايه گفت‌وگو، مشاركت و برابري نسبي هستند. با اين حال، اين گذار با چالش‌هاي عميقي نظير «بار مسئوليت مضاعف» براي زنان، تعارض در انتظارات و تنش‌هاي ناشي از فشارهاي اقتصادي همراه است. اين مطالعه نتيجه مي‌گيرد كه آينده نهاد خانواده در اين بافت، در گرو مديريت اين تقابل‌هاي بنيادين است.

1405/02/08

ابراهيمي

79634