نسبت ميان يافته‌هاي روان‌شناسي تكاملي ديويد باس با باورهاي ديني

The Relationship Between Evolutionary Psychology Findings by David Buss an‎d Religious Beliefs

دكتري تخصصي

كلام (فلسفه دين)

مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه پيام نور

1404

1404/10/17

دكتر مهدي خادمي

دكتر معصومه سالاري راد، دكتر جلال پيكاني

Evolutionary Psychology of Religion, Evolution, Religion, Religious Beliefs, Sexual Strategies, David Buss

ديويد باس از بارزترين نظريه‌پردازان حوزه روان‌شناسي تكاملي است. او در تلاش است تا تمامي رفتار آدمي را از طريق تكامل تبيين نمايد. بر اساس مباني روان شناسي تكاملي او باورهاي ديني هم به عنوان بخشي از شناخت و ادراك ما، همانند رفتارهاي ديگرمان محصول مغز مي‌باشند. باس از آن گروه روان‌شناساني است كه دين را محصول جانبي سازگاري‌هاي ديگر مغز توصيف مي‌كند. معروفيت ديويد باس بيشتر بخاطر نظريه "استراتژي‌هاي جنسي"است. براي او اين استراتژي‌ها در تكامل نقش اساسي دارند. باس با استفاده از دو اصل "عدم قطعيت پدري" و منافع "در تلاش است تا تمامي رفتار زنان و" مردان را تبيين و توجيه نمايد. اين پژوهش با بررسي، مطالعه و تحليل آثار او نشان مي‌دهد كه برخي از يافته‌هاي علمي او با تعدادي از باورهاي ديني همخواني و سازگاري دارند و بر اين اساس مي توان بر اساس آراء او برخي از باورهاي ديني را تبيين تكاملي نمود. اين پژوهش با روش توصيفي-تحليلي در صدد است به دو سوال پاسخ دهد: يكي اينكه چگونه مي‌توان از يافته‌هاي روان‌شناسي تكاملي ديويد باس به نفع باورهاي ديني بهره برد؟ و ديگر اينكه آيا تبيين‌هاي تكاملي اين چنيني از دين مي‌تواند جنبه‌هاي ماورايي آموزه‌هاي ديني را نفي نمايد؟ از يافته‌هاي ديويد باس مي‌توان براي تبيين بهتر انديشه‌هاي ديني استفاده كرد چرا كه اين يافته‌ها هدف، فلسفه و كاركرد برخي از باورهاي ديني را كه تا قبل از اين تفسير مشخصي نداشتند آشكار و روشن مي‌سازد و اين امر مي‌تواند براي خدا باوران راه مستعدي را براي دستيابي به بينش نو و تازه‌اي از آموزه‌هاي ديني هموار سازد. اين يافته‌ها حداقل روشن مي‌سازد كه نظام‌هاي ديني در اغلب موارد پيروي از قالب‌‌هاي صحيح رفتار همخوان با تكامل را واجب و ضروري دانسته‌اند. اين نكته مي‌تواند به عنوان نقطه قوتي براي اديان تلقي گردد. از سوي ديگر نمي‌توان از منظر رويكردهاي تكاملي به طور يكسان جنبه‌هاي ماورايي باورهاي ديني را نفي و يا تاييد كرد. با وجود اين، تحليل‌هاي تكاملي در حوزه باورهاي ديني مي‌تواند منجر به تلاش و كوشش علمي مضاعف و سير دوباره در قلمرو علم و دين شود كه در مجموع اين امر، هم براي علم و هم براي دين بركت آفرين خواهد بود.

1404/12/04

ابراهيمي

79576