بررسي رابطه بين ارزش‌هاي شخصي- خانوادگي و سيستم‌هاي مغزي-رفتاري با رفتارهاي مخاطره آميز در نوجوانان

هدف اصلي پژوهش حاضر، بررسي رابطه بين ارزش‌هاي شخصي-خانوادگي و سيستم‌هاي مغزي-رفتاري با رفتارهاي مخاطره‌آميز در نوجوانان بود تا مدلي يكپارچه براي تبيين اين پديده ارائه دهد. اين پژوهش از نظر هدف، بنيادي و از نظر روش، توصيفي از نوع همبستگي بود. جامعه آماري شامل كليه دانش‌آموزان مقطع متوسطه اول شهر درگز در سال تحصيلي 1404-1403 بود. از اين ميان، 286 نفر (144 دختر و 142 پسر) با استفاده از روش نمونه‌گيري خوشه‌اي چندمرحله‌اي به عنوان نمونه انتخاب شدند. براي گردآوري داده‌ها از پرسشنامه‌هاي رفتارهاي مخاطره‌آميز نوجوانان (زاده محمدي، 1390)، ارزش‌هاي شخصي (شري و ورما، 1971)، ارزش‌هاي خانواده (قنبري برزيان و همكاران، 1396) و سيستم‌هاي مغزي-رفتاري (كارور و وايت، 1994) استفاده شد. داده‌ها با استفاده از آزمون همبستگي پيرسون و تحليل رگرسيون چندگانه گام‌به‌گام در نرم‌افزار SPSS-26 تحليل شدند. نتايج نشان داد كه بين ارزش‌هاي شخصي (r=-0.846) و ارزش‌هاي خانوادگي (r=-0.570) با رفتارهاي مخاطره‌آميز رابطه منفي و معناداري وجود دارد (p<‎0.01). همچنين، بين سيستم فعال‌سازي رفتاري (BAS) و رفتارهاي مخاطره‌آميز رابطه مثبت و معنادار (r=0.448, p<‎0.01) و بين سيستم بازداري رفتاري (BIS) و اين رفتارها رابطه منفي و معنادار (r=-0.323, p<‎0.01) مشاهده شد. مدل رگرسيون نهايي نشان داد كه هر چهار متغير پيش‌بين درمجموع 81.5 درصد از واريانس رفتارهاي مخاطره‌آميز را تبيين مي‌كنند (R²=0.815, F=340.28, p<‎0.001). يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه ارزش‌هاي شخصي و خانوادگي به عنوان عوامل محافظتي قدرتمند، نقش كليدي در كاهش گرايش نوجوانان به رفتارهاي پرخطر دارند. از سوي ديگر، تعادل بين سيستم‌هاي مغزي-رفتاري فعال‌ساز و بازدارنده، به عنوان زيربناي بيولوژيكي، تفاوت‌هاي فردي در ريسك‌پذيري را به خوبي پيش‌بيني مي‌كند. اين نتايج بر ضرورت اتخاذ رويكردهاي يكپارچه و چندبعدي در حوزه پيشگيري و درمان تأكيد دارد كه همزمان به تقويت ساختارهاي ارزشي و آموزش مهارت‌هاي خودتنظيمي توجه كنند.

79226