واژه‌هاي گويشي كليدر و كاربرد آنها در واژه‌گزيني علمي

Dialectal words of the Kelidar an‎d their use in scientific wordage

كارشناسي ارشد

زبان و ادبيات فارسي

پيام نور تهران جنوب

1399-1401

1403/4/11

عالي

129

علي‌پور گسكري،بهناز

نوري‌صفا،شهرزاد

123-127ص

Kaleydar, Mahmoud Dolatabadi, dialect words, terminology, scientific choice words

تهران جنوب

اهداف اين پژوهش فراهم آوردن مواد ايراني‌تبار براي واژه‌سازي و واژه‌گزيني و گردآوري واژه‌هاي گويشي رمان كليدر اثر محمود دولت‌آبادي، به‌منظورِ تدوينيك پيكرة زباني با داده‌هاي گوناگوني چون واژه، مَثَل و زبانزد، اصطلاحات و كنايات براي تحقيقات لغوي و زباني است. اهميت و ضرورت اين تحقيق در آن است كه واژگان مهجور و كمتر استعمال‌شده در گويش‌هاي رو به زوال احياء گرديده و موجب غني‌ترشدن گنجينة زبان‌ها و گويش‌هاي ايراني مي‌شود. اين واژگان در گام نخست مي‌تواند در امر «واژه‌گزيني» معادل‌هاي بومي و ايرانيِ مناسبي براي جايگزين شدن با لغات بيگانه و در گام ديگر منبع لغوي ارزنده‌اي براي ديگر پژوهش‌هاي ادبي، زباني، مردم‌شناختي، جامعه‌شناختي و غيره باشد. اين پژوهش با روش توصيفي، تحليلي و آماري پس از مطالعۀ اوليۀ زبان‌ها و گويشهاي رايج در استان خراسان به استخراج واژگان گويشي از رمان 10 جلدي كليدر پرداخته است. سپس از طريق پژوهش‌هاي ميداني تلفظ دقيق آنها واج‌نويسي و مطابق با فارسي معيار امروزي معنا شده است و براي نشان دادن كاربرد آنها در متون، شواهدي از كتاب انتخاب و ارائه گرديد. اين آمار در فصلِ «تحليل و بررسي» به صورت جدول نمايش داده شده است. نتايج حاصله از اين پژوهش نشان مي‌دهد كه واژه‌هاي گويشي رمان كليدر قابليت آن را دارد كه از طريق ايجاد ظرايف معنايي در مفاهيم علمي، اشتقاق‌پذيري توسط به‌كارگيري افعال پيشوندي و مركّب، ساختن بهواژ‌‌ه‌ها براي نشان دادن دقّت علمي، ساختن وندواره‌‌هاي علمي، ساختن واژه‌هاي معين براي رشته‌هاي خاص علمي، ظرفيت دوگانگي و آشنازدايي و غيره در واژه‌گزيني علمي مورد استفاده قرار گيرد. در بُعد ديگر در اين پژوهش استخراج واژگان و اصطلاحات گويشي از رمان كليدر كه ريشه در زبان فارسي دارند و برچسب‌گذاري دستوري آن و احياي آنها در واژه‌گزيني علمي و عمومي و اراية شواهد از متن به‌منظور تدوين پيكرة غني زبان فارسي و آشنايي با لغات بومي و اقليمي مربوط به آداب و رسوم، طرز زندگي روستايي، نام‌هاي اغذيه، حيوانات، پوشاك و غيره افق جديدي از مطالعات زبانشناسي و جامعه‌شناسي و مانندِ آن را براي پژوهشگران علاقمند به اين رشته‌ها نمايش مي‌دهد.

1404

79187