پيامدهاي معرفتي و تربيتي رابطه نفس و بدن در حكمت متعاليه

Anthropology. Soul an‎d body. Hekmat-motaaliea. Epistemology. Fundamentals of education

تهران جنوب

در اين پژوهش با روش توصيفي، تحليلي و تطبيقي تلاش بر اين است كه پيامدهاي معرفتي و تربيتي رابطه نفس و بدن از ديدگاه ملاصدرا استخراج و تبيين شود. ملاصدرا با تكيه‌بر مباني اصالت وجود، تشكيك حقيقت وجود، حركت جوهري، نفس و بدن را مراتب مختلف وجود واحدي به نام انسان مي‌داند كه نمي‌توان مرز دقيقي بين كاركردهاي آن دو قائل شد. به‌عبارت‌ديگر از وجود واحدي به نام انسان مي‌توان مراتب مختلفي با شدت و ضعف انتزاع نمود كه نفس عالي‌ترين و بدن نازل‌ترين آن است. اين بيان ملاصدرا در عين بهره‌مندي از ميراث فكري پيشينيان هم با دوگانه انگاري فيلسوفان شرقي مانند ابن‌سينا و سهروردي متفاوت است هم با فيلسوفان متأخر دوگانه انگار غربي مانند دكارت و هم با يگانه انگاراني كه يكي از دو جوهر بدن و نفس را اصيل مي‌دانند كه خواه‌ناخواه ايدئاليست و فيزيكاليست از دل آن بيرون مي‌آيد. نگاه تشكيكي ملاصدرا به انسان و رابطه اتحادي نفس و بدن آثار و لوازم معرفتي و تربيتي دارد كه با اعتقاد به جاودانگي انسان همراه با ويژگي‌هاي ذاتي در پيامدهاي معرفتي، مباحثي چون اتحاد عالِم و معلوم، تناظر انسان با عوالم، حدوث جسماني و بقاء روحاني نفس، سازگاري و عدم سازگاري آن با معاد جسماني، نقش قوه خيال در بقاء انسان، با بيان نسبتاً متفاوتي حل مي‌شود. در پيامدهاي تربيتي با مبنا قرار دادن اصول حكمت متعاليه درصدد تبيين برخي آسيب‌هاي تربيتي ناشي از دوگانه انگاري "نفس و بدن" و جستجوي راه‌حل مناسب در پرتو حكمت متعاليه هستيم. تقسيم افراد به دو گروه دنيوي و اخروي، مادي و معنوي و ارزش‌گذاري‌هاي دوگانه و تبعات آن، ازجمله كاستي‌هاي دوگانه انگاري نفس و بدن و مرزبندي ماده و وراي ماده است.

1404

78593