4658پ

The role of intellectuals in Iran's social developments between 1342 and 1357

دكتري تخصصي

جامعه شناسي

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

1401

1401/10/27

عالي

294ص.

زاهدي مازندراني ، محمد جواد

احمدي ، يعقوب - ساجدي ، عبداله

229-239

intellectuals, social changes, intellectual discourse, identity, return to oneself

جريان روشنفكري در ايران با رويكرد تلاش در جهت رفع عقب ماندگي جامعه شروع شد اما رفته رفته به فكر تغيير در الگوهاي سنتي جامعه و تلاش در جهت مدرن سازي جامعه افتاد. روشنفكران به عنوان موتور محرك وجه ذهني جامعه، ميتوانند نقش بزرگي در جهت هدايت فكري جامعه ايفا نمايند و عدم حضور يا نقش آفريني آنان در تحولات ميتواند فرايند توسعه را كند يا دگرگون سازد. انقلاب سال 1357 كه در گذر زمان هرچه بيشتر رنگ و بوي مذهبي به خود گرفت هميشه روشنفكران را در برابر اين پرسش قرار داده كه چگونه طيف هاي فكري و سياسي متفاوت در آن مشاركت نموده و به استقرار آن كمك كردند؟ در خصوص اهميت مطالعه نقش روشنفكران در تحولات جامعه همين بس كه هم اكنون نيز جامعه، آنان را در برابر كاستي هاي موجود مورد بازخواست قرار مي دهد. هرچند نقش روشنفكران در تحولات اجتماعي در قالب فقط انقلاب خلاصه نمي شود بلكه اينان از سالها قبل به نقش آفريني در تحولات اجتماعي پرداخته اند. روشنفكران رهبران فكري جامعه در هدايت آن جامعه هستند اينكه روشنفكران ايراني تا چه حد در اين راه كوشيده و موفق شدند مسئله اي است كه در جريان اين پژوهش بدان خواهيم پرداخت. اما براي پاسخ گويي به اين مسئله بايد به تحولات داخلي و خارجي، شرايط تاريخي و عملكرد نهادهاي رسمي در دوران مورد بحث توجه نمود. به‌طوركلي مي‌توان گفت تحولات اجتماعي كه با نقش روشنفكران گره‌خورده است باوجود گذر زمان هنوز براي بسياري در جامعه جذاب است زيرا بسياري از آنها هنوز هم محل مناقشه در عرصه انديشه و عمل در جامعه‌اند. موضوعاتي از قبيل مدنيت و مدرنيته، دموكراسي و حقوق شهروندي عقلانيت و توسعه و حاكميت قانون از اين قبيل‌اند. در اين پژوهش با رويكرد جامعه‌شناسي-تاريخي و از دو روش تحليل ديدگاه و تحليل تماتيك استفاده شده است. ابزار پژوهش در قالب مطالعه اسنادي و مصاحبه بوده و جامعة هدف اين تحقيق شامل روشنفكران ايراني سالهاي 1342 تا 1357 است. روش نمونه گيري، نمونه گيري نظري است. بدين ترتيب كه با استفاده از روش نمونه گيري نظري، جمعي از روشنفكران ايراني كه نمايندگان اصلي جريانهاي مختلف روشنفكري بوده به عنوان اعضاي حجم نمونه(افراد نمونه) انتخاب مي شوند. يافته هاي اين پژوهش حاكي از آن است كه در فاصله سالهاي 1342 تا 1357نسل سوم روشنفكران را ميتوان ذيل سه دسته روشنفكران چپ، ليبرال و مذهبي قرار داد. از مطالعه نقش روشنفكران ميتوان نتيجه گرفت در شرايطي كه سيطره حاكميت بر منابع درآمدي، سبب شده بود تا با تركيب سرمايه هاي سياسي و اقتصادي موقعيتي خاص در جامعه داشته باشد؛ روشنفكران در تلاش بودند تا با با استفاده از سرمايه فرهنگي خود ضمن آگاهي بخشي به جامعه بر مسير تحولات اجتماعي، فرهنگي و سياسي تأثير گذارده و آنها را در جهت تغيير فضاي اجتماعي از شرايط موجود به شرايط مطلوب هدايت كنند. در سالهاي منتهي به دهه 50 و 60 خورشيدي با افزايش تحصيلات دانشگاهي و اقبال بيشتر نسبت به محافل روشنفكري و با فراگير شدن وضعيت انقلابي بر سرمايه اجتماعي روشنفكران افزوده شد.

1404/02/27

78332