2122

Monitoring the Land use and Land cover system of Koohpayeh- Segzi Sub-Basin for the Sustainability of rural settlements with a foresight approach

دكتري تخصصي

جغرافيا و برنامه ريزي روستايي

مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه پيام نور

1403

1403/07/04

دكتر مصطفي طالشي، دكتر شاه‌ بختي رستمي

دكتر بهروز قرني آراني

Monitoring, Land use, Land cover, Rural Settlements, Foresight, Koohpayeh-Segzi Sub-basin

زمين بستر تمامي فعاليت‌هاي انسان و يكي از نهاد‌هاي اثربخش در نظام‌ توليد و دستيابي به پايداري توسعه به‌شمار مي‌رود. با بروز تحولات اجتماعي و اقتصادي در جوامع انساني و بهره‌برداري نامتعارف از منابع، شرايط ناپايداري زمين تشديد مي‌يابد. پايش و واكاري آينده نظام كاربري ‌زمين و پوشش‌ اراضي (LULC) به‌ طور فزاينده‌اي به‌مثابه ابزارهاي برنامه‌ريزي فضايي موردنياز است. اين پژوهش، با بكارگيري ابزار پايش تحولات نظام LULC در دوره زماني 2000 الي 2023 ميلادي (1379 الي 1402 خورشيدي)، درصدد تعيين پيشران‌هاي كليدي، به منظور تشخيص سناريوهاي مطلوب در افق 1425 براي پايداري سكونتگاه‌هاي روستايي در زيرحوضه آبريز كوهپايه-سگزي است و با بهره‌گيري از فنون پايش تحولات نظام LULC و بكارگيري الگوهاي آينده پژوهي (نرم‌افزارهاي ميك‌مك و سناريو‌ويزارد) به‌دنبال دستيابي به اهداف پژوهش است. نتايج پايش نشانگر تغيير 913، 244، 44 و 155/0 هكتار از اراضي باير، مرتع، كشاورزي و پوشش گياهي و عرصه‌هاي آبي به اراضي ساخته‌شده است. از ميان 54 پيشران موثر، 34 پيشران بااهميت تعيين شد و پيشران‌هاي «ضعف در برنامه‌ريزي و مديريت روستايي؛ ضعف در سياست‌گذاري و مديريت يكپارچه منابع آب و زمين؛ فساد ‌اداري و باندبازي سازمان‌ها و مديران اجرايي؛ ناهماهنگي ميان سازمان‌هاي مرتبط؛ خزش‌شهري؛ بازدارنده‌نبودن قوانين تغييركاربري و انتزاعي‌بودن قوانين و عدم تناسب و كارايي باتوجه به زمان و مكان» به‌عنوان پيشران‌هاي كليدي قابل توجه است. نتايج پردازش پرسشنامه عدم قطعيت نشانگر 7/66 درصد نامطلوب؛ 11 درصد مطلوب و در 3/22 درصد حالت بينابيني، از 54 حالت پيش‌رو است؛ به‌عبارتي سيستم به‌سمت آينده نامطلوب درحال حركت است. پايداري منابع محيطي به‌ويژه كاهش روند تغييركاربري و پوشش اراضي و تثبيت نظام بهره‌برداري، مستلزم اعمال مديريت مطلوب از منابع با به‌كارگيري الگوهاي حفاظت از زمين با مشاركت و توانمند‌سازي جوامع محلي روستايي است. در اين ارتباط اصلاح سياست‌گذاري‌ها، بازنگري قوانين، تدوين چارچوب ساختارمند در سازمان‌هاي متولي و برنامه‌ريزي اصولي مبتني بر نيازسنجي‌ها بسيار ضروري است.

1403/12/12

ابراهيمي

77388