4598پ

The Challenges of Spatial Development in Tehran Metropolitan Area, an Analysis with National Security Approach

دكتري تخصصي

جغرافيا و ‌‌‌برنامه‌ريزي شهري

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

1401

1401/11/03

عالي

261ص.

علي اكبري ، اسماعيل

ويسي ، هادي

246-259

spatial development, urban development, urban challenges, national security, Tehran metropolis

دكترين اين رساله، تحليل ارتباط و نحوه اثرگذاري توسعه فضايي بر امنيت است؛ اينكه، توسعه فضايي در چه صورتي و با چه سازوكاري امنيت ملي را تهديد مي كند، مساله اصلي اين پژوهش است. با اين رويكرد هدف پژوهش حاضر، تحليل ارتباط چالش هاي توسعه فضايي با امنيت ملي در ناحيه كلان شهري تهران است كه با بهره‌گيري از روش توصيفي - تحليلي سعي كرده است ابعاد چالش هاي توسعه فضايي(در دو بُعد كالبدي- فضايي و اجتماعي) را آشكار، نحوه اثرگذاري آن‌ها بر امنيت ملي را تحليل و نهايتا با استفاده از مدل تحليل ساختاري به روش MICMAC به ارزيابي قدرت نفوذ و سطح‌بندي چالش‌هاي توسعه فضايي در محدوده مورد مطالعه بپردازد. يافته‌هاي پژوهش نشان مي دهد كه ناحيه كلان‌شهري تهران امروزه با مسائل چالش‌برانگيز توسعه فضايي از جمله ‌شهرنشيني شتابان و ناهمگون، سكونتگاه‌هاي غيررسيمي، مهاجرت، الحاق؛ ادغام و خالي از سكنه شدن روستاها، تمركزگرايي، تغيير كاربري زمين و تغيير ساختار اجتماعي مواجه است. اين چالش‌ها در دو قالب به عنوان تهديدگرهاي امنيت ملي ايفاي نقش مي‌كنند. قالب اول به جايگاه راهبردي ناحيه كلان‌شهري تهران مربوط مي‌شود كه با توجه به نقش پايتختي، يك عرصه ملي تمام عيار است و هر چالشي در اين عرصه جنبه ملي پيدا كرده و به ساير مناطق كشور سرايت مي‌كند. قالب دوم، ماهيت خود چالش‌هاست كه ظرفيت تعميم‌پذيري و اثرگذاري در سطح ملي را دارند. با توجه به رويكردهاي جديد امنيتي كه تهديدها را بيشتر معطوف به عوامل داخلي كرده و تاثير عوامل اجتماعي- اقتصادي و زيست محيطي داخلي را همتراز و بعضا مهمتر از عوامل بيروني قلمداد مي‌كند، نقش چالش‌هاي شهري در بروز تهديدهاي امنيتي پررنگتر مي‌شود. با اين نگرش، برخي از انواع چالش‌هاي توسعه فضايي، به صورت مستقيم و غيرمستقيم سطوح و ابعاد امنيت را متاثر كرده و مي‌توانند موجوديت يك ملت و كشور را دچار آسيب‌هاي جدي كنند. مهم‌ترين نتيجه‌اي كه از پژوهش حاضر حاصل شده است، نگاه چالشي و امنيت محور به سبك و سياق توسعه فضايي در ناحيه كلان‌شهري تهران و يافتن دريچه‌هايي جديد و سنت شكنانه از تبعات امنيتي مسائل توسعه فضايي است. به عبارت ديگر، اين پژوهش سرچشمه برخي فرآيندهاي تهديدساز امنيتي را مورد توجه قرار داده است كه در نگاه مسئولان و بانيان امنيت كشور، در موارد متعدد مغفول مانده‌اند.

1403/11/14

77284