2097

The effects of internal and external interventions on the efficiency of foreign exchange market in Iran (2001-2021)

دكتري تخصصي

علوم اقتصادي گرايش اقتصاد بين الملل

مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه پيام نور

1403

1403/07/07

دكتر بيتا شايگاني

دكتر ابوالفضل شاه آبادي، دكتر مهدي فدائي

Foreign Exchange Market, Currency Market Efficiency, Intervention, Political Factors, Exchange Rate Fluctuations, International Sanctions

بازار ارز پيوند دهنده بخش داخلي و خارجي اقتصاد است. در بازار ارز همواره مداخلاتي وجود دارد كه بخشي از آن توسط بانك مركزي و ساير متغيرهاي داخلي صورت مي گيرد و بخش ديگر توسط تحريم هاي بين المللي و ساير متغيرهاي خارجي است. هدف پژوهش حاضر اين است كه ابتدا كارايي بازار ارز در فاصله سالهاي1400-1380 و براي هر سال به طور مجزا مورد سنجش قرار گيرد. براي انجام آزمون كارايي سطح ضعيف از آزمونهاي ديكي فولر تعميم يافته،فيليپس پرون و كوايتكوسكي و ديگران استفاده مي شود و براي آزمون كارايي نيمه قوي از روش هاي همجمعي فزاينده جوهانسن و آزمون علت و معلولي گرينجر استفاده مي شود. سپس با به كار بردن الگوي خودرگرسيون با وقفه توزيعي به تخمين اثرات متغيرها بر كارايي بازار ارز پرداخته مي شود و نهايتاً شدت اثرگذاري متغيرهاي دروني و بيروني بر كارايي بازار ارز مورد مقايسه قرار مي گيرد. در اين پژوهش از داده هاي سري زماني روزانه سه نرخ ارز دلار آمريكا، يورو و يوان چين در برابر ريال ايران و داده هاي فصلي اسكناس و مسكوك، سپرده هاي ديداري، نرخ سود بانكي و رژيم ارزي به عنوان ابزار سياست هاي پولي و ارزي بانك مركزي و توليد ناخالص داخلي و شاخص كل بورس به عنوان ساير عوامل داخلي، تحريم هاي بين المللي به عنوان مصداق مداخلات خارجي و قيمت نفت، نرخ تورم جهاني و صادرات نيز به عنوان ساير عوامل خارجي استفاده مي شود. نتايج آزمونهاي ريشه واحد نشان مي دهد كه بازار ارز ايران در 13 سال داراي كارايي ضعيف و در 8 سال ديگر فاقد كارايي ضعيف براي ارزهاي دلار،يورو و يوان بوده است. همچنين آزمونهاي همجمعي و عليت گرينجر نشان دهنده عدم كارايي نيمه قوي در 21 سال مورد بررسي مي باشد. نتايج مدل در بلندمدت نشان مي دهد متغيرهاي اسكناس و مسكوك اثر مثبت و معنادار، سپرده ديداري، نرخ سود بانكي و رژيم ارزي اثر منفي و معنادار بر كارايي بازار ارز داشته اند. ساير عوامل داخلي يعني توليد ناخالص داخلي و شاخص كل بورس اثر منفي و معنادار بر كارايي بازار ارز داشته اند. در بلندمدت متغير تحريم هاي بين المللي اثر منفي و معنادار بر كارايي بازار ارز داشته است و ساير عوامل خارجي يعني قيمت جهاني نفت اثر مثبت و معنادار، صادرات و نرخ تورم جهاني اثر منفي و معنادار بر كارايي بازار ارز داشته اند. ضريب تصحيح خطا بدست آمده بيانگر آن است كه در هر سال 59 درصد از عدم تعادل كوتاه مدت متغير وابسته براي رسيدن به تعادل بلندمدت تعديل مي گردد. همچنين ضريب تعيين R2 (95/0)نشان داد قدرت توضيح دهندگي الگو بالا است. با توجه به نتايج بدست آمده، به نظر مي رسد با مديريت انتظارات و جلوگيري از پيدايش رانت اطلاعاتي و كاهش مداخلات غيرتصادفي و محرمانه دولت در بازار ارز بتوان گام مهمي را در كاراتر كردن بازار ارز برداشت.

1403/09/12

ابراهيمي

77105