نقش و جايگاه زنان دوره قاجار در موسيقي ايران

كارشناسي ارشد

پژوهش هنر

تهران شرق

14003

تاريخ ثبت در تهران شرق دوشنبه 1403/8/28

صحافي شده ندارد

اخشابي

دانشگاه پيام نور مركز تهران شرق

ايران در دوره‌ي قاجار دستخوش تغييرات و تحولات بسياري در زمينه‌هاي مختلفي چون سياست، اقتصاد، فرهنگ و امورات اجتماعي گرديد كه خوشبختانه تحت‌تأثير اين تحولات مقوله هنر خاصه موسيقي پيشرفت‌هاي چشمگيري حاصل نمود. فعاليت‌هاي زنان ايراني در زمينه‌هاي گوناگون با چالش‌هاي جدي توام بوده است، ولي حضور فعال و مطالبه‌گر زنان در عرصه‌هاي فرهنگي و هنري در دوره قاجار موجب گرديد تا بتوانند در رشد و پيشرفت فرهنگ و هنر زمانه خود سهيم باشند. تحقيق نظري حاضر مبتني بر تحليل عقلاني است كه به روش مطالعه كتابخانه‌اي با هدف بررسي و معرفي نقش و جايگاه زنان دوره قاجار در موسيقي ايران صورت گرفته است. توفيق زنان موسيقي‌دان به عواملي چون: علاقه پادشاهان قاجار به نقش زنان موسيقي‌دان؛ افزايش مراودات سياسي و الگوگيري‌ها؛ آموزش هنر به زنان از طريق اساتيد اروپايي؛ راه‌اندازي موزيك نظام براي زنان؛ اجازه‌ي سفرهاي اروپايي براي زنان دربار؛ تأسيس دارالفنون و آموزش به زنان غيردرباري؛ تشكيل انواع گروه‌هاي موسيقي با حضور زنان و برگزاري كنسرت‌؛ تشكيل گروه‌هاي رقص و آواز و امكان نقش‌آفريني زنان؛ كنشگري زنان در مراسم مذهبي؛ پيروزي نهضت مشروطه و آزادي حضور زنان در مجامع فرهنگي و هنري؛ و امكان مداخله‌ي زنان در امور اجتماعي، سياسي و فرهنگي به‌واسطه‌ي سرايش ترانه وابسته بوده است. همچنين موانع و عوامل بازدارنده‌ بر سر راه رشد زنان موسيقي‌دان دوره قاجار نيز عبارتنداز: اجازه فعاليت‌ زنان صرفاً براي امورات داخل منزل؛ افكار سنتي حاكم بر اجتماع؛ فضاي مردسالارانه‌ي دوران قاجار در حيطه‌ي فرهنگي و هنري؛ عدم آگاهي و مطالبه‌گري زنان در بهره‌مندي از حقوق مكتسبه‌ي خود؛ تفكرات مذهبي و فتواهاي ديني از سوي جمعيت روحانيون. با وجود موانع موجود زنان موسيقي‌دان دوره قاجار توانستند دستاوردهايي چون: حضور بيشتر در جامعه و برخورداري از توجه بيشتر بهواسطه‌ي فعاليت‌هاي هنري؛ تربيت زنان خوش‌صدا و مستعد در زمينه‌ي آواز و آهنگسازي؛ تربيت زنان مستعد در نوازندگي و رقصندگي به‌عنوان اعضاي دسته‌هاي طرب؛ امكان آموزش به دختران و زنان در موسيقي و شعر توسط خود زنان؛ حضور زنان در دسته‌هاي مذهبي و غيرمذهبي؛ حضور زنان در تعزيه و جشن‌هاي ملي-آييني؛ حضور زنان ترانه‌سرا و صاحبنظر در عرصه‌هاي فرهنگي و هنري؛ و ضبط صفحات موسيقي با آواز زنان و صداي ساز زنان حاصل نمايند. در زمينه پيشرفت و اشاعه موسيقي و گسترش فعاليت هاي موسيقي زنان، سلسله قاجار را مي‌توان تسهيل‌گر و بسترساز دانست.

76914