PHD 225

دكتري

مدرسي معارف اسلامي گرايش قرآن و منابع اسامي

مركز تحصيلات تكميلي

1392

20/06/1392

عالي

محمدكاظم رحمان ستايش

مشاور اول رحمت الله عبدالله زاده - مشاور دوم سيد محمد ميردامادي

در ميان روايات تفسيري كه از اهل‌بيت پيامبر: به دست ما رسيده است، حجم زيادي اختصاص به گونه روايات تأويلي دارد.مراد از تأويل حقايق خارجي هستند كه اين روايات از آنها حكايت دارند و به آنها راهنمايي مي‌كنند.اين‌گونه روايات كمتر مورد توجّه و تحليل مفسّران قرار گرفته است. مسئله‌اي كه روايات تأويلي را مورد بي‌مهري قرار داده است، عدم شناخت مباني و منطق اين تأويلات است كه از اهل‌بيت صادر شده است. خلط معاني تنزيلي و تأويلي و منطق نقد و ارزيابي و فهم آنها مشكلاصلي در برخورد با اين روايات است.اهميّت اين موضوع آنگاه روشن‌تر مي‌شود كه محور اساسي تفاوت مكتب تفسيري اهل‌بيت را با ساير مكاتب در پذيرش تأويل مي‌يابيم.تأكيد اهل‌بيت: بر اين ويژگي از آن روست كه از ديدگاه ايشان، مبناي تأويل يعني آن حقيقت خارجي كه در بطن آيات به آن توجّه شده، معرّفي و دلالت به امام است. اين امر به جهت آن است كه طريق عبوديّت و شناخت و طاعت خداوند، اطاعت و پيروي از امام است زيرا امام مظهر اسماء حسناي الهي است وراه شناخت و عبوديّت خداوند تبعيّت از اوست.بر اين پايه، فهم تفسير تأويلي نيز نياز به مباني دارد تا كنه تأويل و دلالت‌هاي فرا زماني و مكاني آن را سازمان بخشد. مباني فهم تأويلات استنباط شده از روايات عبارتند از: اول: الفاظ عام در قرآن عمدتاً داراي مصاديق خاص هم هستندكه آن مصاديق، ائمه هستند. دوم: امام مجراي اراده الهي در تبيين و اجراي هدايت است.سوم: احكام الهي، احكام جزيي و فرعي و زماني نيستند بلكه بر حقايق نوعي و كلّي قابل تسرّي هستند.چهارم: حلال و حرام الهي در قرآن بر امام و شيعيانش و دشمنان او بر پايه همان طريقيّت دلالت دارد. پنجم:راه دين‌شناسي ،شناخت امام است. ششم: ظاهر آيات كه به‌صورت ماضي آمده بر حقايقي قابل تطبيق است كه در آينده تحقّق خواهد يافت.اما در اين ميان ،تفسير تأويلي آسيب‌هايي هم دارد كه بايد با بررسي‌هاي سندي و محتوايي بازشناسي شوند.عمده آسيب روايات تأويلي در سه حوزه مرحله صدور حديث، به جهت عدم درك صحيح معارف بلند توسط برخي راويان، و مرحله نقل، به جهت تصرف‌هاي غاليان در برخي نقل‌ها و مصادره آنها به نفع خود با دست اندازي به آنها، و مرحله فهم احاديث تأويلي ، به جهت خلط حوزه‌هاي زباني، خلط تفسير و تطبيق، و امثال اين‌ها رخ مي‌نمايد.كليد واژه‌ها:تفسير تأويلي، مكتب،روش، اهل‌بيت، مباني تفسيري، تأويل

7620