ارزيابي تاثير عوامل موثر بر وقوع سيل در ايران و برآوردخسارت غير مستقيم آن

eva‎luating the Impact of factor Affecting the Occurrence of Flood in Iran and Estimating it’s Indirect Damage

دكتري تخصصي

علوم اقتصادي گرايش اقتصاد سنجي

مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه پيام نور

1403

1403/02/19

دكتر فرهاد خداداد كاشي

دكتر سياوش جاني

flood, logit model , Expanding Hypothetical Extraction Approach , backward and forward linkages

ايران يكي از از ده كشور آسيب پذير برابر بلاياي طبيعي در جهان مي باشد . حوادث طبيعي همواره كشور مارا تهديد نموده و علي رغم پيشرفت هاي علمي در كشور ، آسيب پذيري آن ها به طور چشم گيري كاهش پيدا نكرده است . در ميان بلاياي طبيعي ، سيل يكي از مخرب ترين آن ها است كه علاوه بر خسارات مالي و جاني ، همواره خسارات هنگفتي را به منابع اقتصادي وارد مي آورد . خسارات بلاياي طبيعي از جمله سيل ، بيش از آن است كه به طور معمول مشاهده مي شود و همين امر سبب مي گردد در جلوگيري از بروز بلاياي طبيعي ، اهتمام لازم از سوي برنامه ريزان و تصميم گيران صورت نپذيرد ، بنايراين اندازه گيري خسارات اقتصادي به ويژه خسارات غيرمستقيم اقتصادي ضروري و با اهميت مي باشد . وقوع سيل و خسارات ناشي از آن در كشور به ويژه در استان گلستان مطابق با آمار رسمي اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري استان از سال 70 تا 95 بيش از 120 فقره سيل و سيلاب كوچك و بزرگ در استان رخ داده است كه با توجه به سيل استان در سال 1398، روند افزايشي داشته است ، با اين وجود تدبير مناسبي براي كاهش هزينه هاي اقتصادي ناشي از سيل انديشيده نشده است . يكي از اهداف اين مطالعه ، شناسايي علل وقوع سيل از جمله رشد اقتصادي ، تراكم جمعيت ، پوشش گياهي ، ميانگين بارندگي ساليانه ، تغيير كاربري زمين به زمين هاي كشاورزي ، زراعي و مسكوني در كشور مي باشد . بدين منظوراز روش لاجيت و مدل فرضيه منحني كوزنتس با رويكرد داده هاي پانلي طي سال هاي 1398 – 1391 و با نرم افزار ايويوز 10 استفاده شده است . در ادامه مطابق نتايج آزمون هاي ليمر و هاسمن ، رگرسيون لاجيت با رويكردهاي پانلي با اثرات تصادفي برازش مي گردد . نتايج اين تحقيق بيانگر آن است كه تمامي متغيرهاي توضيحي به جزء متغيرهاي كاربري زمين / كاربري كشاورزي و توليد ناخالص داخلي در استان هاي كشور موثر و معني دار مي باشند . يافته هاي تحقيق حاكي از آن است كه ضريب متغير ميزان پوشش گياهي ، معني دار و اثر منفي بر وقوع سيل داشته است . همچنين ضرايب ميانگين بارش ساليانه استان هاي كشور ، متغير كاربري زمين / كاربري مسكوني و كاربري كشاورزي و زراعي و متغير تراكم جمعيت معني دار و اثر مثبت بر وقوع سيل داشته اند . همچنين رابطه بين رشد اقتصادي و وقوع بلاياي طبيعي از يك شكل U معكوس منطبق بر منحني كوزنتس پيروي مي كند . از ديگر اهداف اين تحقيق ارزيابي خسارت غير مستقيم از طريق خسارت مستقيم بخش هاي ساختمان و كشاورزي ناشي از سيل بر ساير بخش هاي اقتصادي استان گلستان و همچنين شناسايي بخش هاي كليدي اقتصاد استان مي باشد . براي دستيابي به اين هدف از جدول داده – ستانده منطقه اي ، با دو رويكرد تقاضا محور و عرضه محور جهت محاسبه پيوند‌هاي پسين و پيشين بخش‌هاي استان استفاده مي‌شود. نتايج حاكي از آن است كه بخش‌هاي صنعت، ساختمان و كشاورزي به عنوان بخش‌هاي كليدي اقتصاد استان معرفي مي‌شوند. طبق هر دو رويكرد تقاضا محور و عرضه محور، دو بخش كشاورزي و صنعت بيشترين خسارت غير مستقيم را به واسطه خسارت مستقيم بخش كشاورزي متحمل مي‌شود. طبق رويكرد تقاضا محور، نتايج حاكي از آن است كه بيشترين كاهش ستانده ناشي از خسارت مستقيم بخش ساختمان به ترتيب مربوط به بخش‌هاي صنعت و عمده فروشي و خرده فروشي است. از طرف ديگر بخش‌هاي صنعت و كشاورزي بيشترين كاهش در اشتغال را تجربه كرده‌اند. تحليل اثرات سيل با رويكرد عرضه محور دلالت بر آن دارد كه سيل نه تنها به طور مستقيم بر بخش ساختمان اثر مي‌گذارد بلكه موجب كاهش ستانده بخش ساختمان ، املاك و مستغلات و كاهش اشتغال بخش‌هاي صنعت، كشاورزي و ساختمان به عنوان خسارت هاي غير مستقيم سيل نيز مي‌گردد.

1403/07/10

ابراهيمي

76119