چكيده
شهر حلّه در سده پنجم هجري به دست خاندان شيعي بني مزيد بنا شد. اميران اين خاندان خود از دانش و فضيلت بي بهره نبودند. روحيه علم دوستي و دانش پروري آنان به همراه امنيت پايدار حلّه و موقعيت جغرافيايي مناسب آن باعث گرديد، شيعيان، سادات و خاندان هاي علمي راهي حلّه شوند؛ به گونه اي كه اين شهر به يكي از پايگاه هاي رسمي شيعيان امامي و محل برگزاري محافل و حلقههاي درسي آنان تبديل شد. دانشوران شيعي با بهره مندي از فضاي بحث و گفت وگوي علمي به گسترش و هم افزايي علوم اسلامي خاصّه در دانش هايي چون فقه، حديث و كلام مدد رساندند. در اين ميان حضور فقيهان برجسته موجب پويايي و بالندگي دانش فقه گرديد و اين دانش در سايه كوشش آنان كاملتر و جامعتر شد و مبتني بر ادلهاي گرديد كه تا عصر حاضر مبناي استنباط فروع از اصول است. دستاوردهاي دانشوران حلّي در دانش كلام نيز بسيار چشمگير است به گونهاي كه حوزه كلامي حلّه از پررونق ترين مدارس كلام اماميه به شمار ميآيد. مهم ترين رويداد كلامي يعني شكل گيري كلام فلسفي از دستاوردهاي اين حوزه علمي است. افزون بر اين، حضور پرشمار شاعران و سرايندگان در حلّه آن شهر را به رقيبي جدّي كه توانايي هماوردي با بغداد را داشت، تبديل ساخت. اين پژوهش بر آن است تا بر اساس روش توصيفي تحليلي نخست اوضاع سياسي حلّه، در دوره مزيديان را بررسي كرده و سپس نقش آن خاندان را در گسترش علم و ادب واكاوي نموده، آنگاه ويژگيها و دستاوردهاي حوزه علمي حلّه و نقش آن را در گسترش فرهنگ و تمدّن اسلامي از اواخر سده پنجم تا سده نهم هجري بيان نمايد. در همين جهت پس از مطالعه و تحقيق در منابع، مأخذ و پژوهش هاي موجود به اين نتيجه رسيد كه مزيديان در ادامه راه آل بويه در پشتيباني گسترده از شيعيان، فرصت و بستر لازم براي فعاليّتهاي علمي آنان مهيا ساختند. همچنان كه حمايت آنان از اهل شعر و ادب با هدف جلب افكار فرهيختگان به سوي حلّه، به عنوان مركز علمي و ادبي در مقابل بغداد كه مركز خلافت عباسيان و تحت نفوذ سلجوقيان بود، صورت گرفت. از اين رو حلّه به رغم سقوط مزيديان، به سبب مهاجرت گسترده خاندان هاي علمي وادبي به آنجا، نقشي مهم در استمرار حركت علمي و توليد دانش و بالندگي و شكوفائي تمدّن اسلامي ايفا نموكليد واژهها: حلّه، شيعه، بني مزيد، فرهنگ وتمدّن.
