پ.ع.ق.ح 52

Investigating the concept of shame in Islamic ethics and comparing it with psychological perspectives

كارشناسي ارشد

علوم قرآن و حديث

دانشگاه پيام نور مركز فسا

1402-1401

1401/11/16

خوب

ي، 113ص.

رنجبر، محمدرضا

موسايي پور، محبوبه

ص 110-104.

psychological perspectives , shame , The Holy Quran , Islamic ethics

دانشگاه پيام نور مركز فسا

هدف اساسي تحقيق حاضر بررسي ابعاد مفهوم شرم در اخلاق اسلامي و تطبيق آن با ديدگاه‌هاي روان‌شناختي بوده است. روش دستيابي به اين يافته‌ها پيرو طرحي توصيفي از نوع كتابخانه‌اي –اسنادي است بدين خاطر در آغاز مبتني بر واژه‌شناسي شرم و حيا، برخي آيات مرتبط در قرآن، مورد بررسي قرار گرفت. يافته‌هاي پژوهش بيانگر نكات ذيل بوده است: شرم كلمه‌اي فارسي است و در منابع اسلامي كه عمدتاً به زبان عربي است، به كار نرفته است؛ معادل آن واژه عربي «حيا» استفاده شده است. بر اساس آنچه گذشت روشن مي‌شود كه حيا از منظر مفسران حقيقتي ذو وجوه است كه داراي أشكال متعدد مي‌باشد گاه با جايگاه و موقعيت افراد هم چون شأن دختران خانه پيامبر، جايگاه زنان آزاد (در مقابل كنيز) و موقعيت دختران پاك و عفيف پيوند مي‌خورد و گاه با ويژگي‌هاي گفتاري همچون عدم بذله‌گويي در تعاملات اجتماعي با مردان و گاه با ويژگي‌هاي رفتاري از جمله، عدم اغواگري، حفظ پوشش در تعامل با مردان، عدم سبكي در راه رفتن و عدم آشكار كردن زينت در ارتباط است. بر اساس متون روايي برخي عوامل شناختي از جمله آگاهي از نزديك بودن خداوند به بندگان باعث بروز خصلت حيا مي‌شود. حيا به‌عنوان يك ويژگي بنيادين در دو گستره مطرح است صفتي است كه از يك سو با معيارهاي الهي و از سوي ديگر با عقل و معيارهاي دروني شده الهي در تماس است اين ويژگي محافظ نفس است و با توجه به دو عامل جنسيت و شرايط، مي‌تواند بر اساس روش‌هاي متعددي در گستره بدن و رفتار خود را آشكار سازد. شباهت مهم دو سازه حيا و شرم در آن است كه بنيادي‌تر از بسياري از رفتارهاي ديگر تلقي مي‌شوند تمايز اساسي عبارت است از اين‌كه معيارهاي بنيادين مورد اشاره در حيا به معيارهاي ديني بازمي‌گردد درحالي‌كه در روان‌شناسي شرم اين معيارها از شرايط فرهنگي اجتماعي اخذ مي‌شوند با برداشت از آيات قرآن، حيا را به‌عنوان ويژگي بنيادين محافظت از نفس بر اساس نظارت خداوند، با توجه به شرايط فردي و اجتماعي، در گستره بدن و روان مي¬توان مطرح كرد.

1402/12/7

رفيع

74654