4368پ

Humor in Babashmal Magazine

دكتري تخصصي Ph.D

زبان و ادبيات فارسي

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

1398

1398/11/08

376ص.

درودگريان ، فرهاد

عليپور گسكري ، بهناز - ميرزايي ، علي پدرام

356-364

humor, Iranian socio-political atmosphere, content analysis, Iranian press, Babashmal

بررسي و مطالعة آثار ادبي و مطبوعات انتقادي و طنزآميز، از ابزارهاي قابل اعتمادي است كه پژوهشگران، براي بررسي و شناخت جوامع در ادوار گوناگون تاريخي در اختيار دارند. بنابراين با بررسي و تحليل متون طنزآميز ادوار مختلف تاريخي، مي توان به شناختي تقريباً كامل از جوامع در برهه هاي تاريخي مختلف، دست يافت. نشرية باباشمل، از جمله نشريات برجستة طنز معاصر ايران است كه با الهام از رويكرد نشرياتي همچون ملانصرالدين، نسيم شمال و خصوصاً سبك طنزپردازي دهخدا در ستون چرند و پرند نشرية صوراسرافيل در طي تقريباً 4 سال فعاليت مطبوعاتي (از سال 1322 تا سال 1326) و مجموع 150 شماره به مديريت مهندس رضا گنجه اي و همكاري طنزپردازاني همچون ابراهيم صهبا، رهي معيري، احمد گلچين معاني و ديگران به تشريح و ترسيم فضاي سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي جامعة ايران در دهة 1320 مي پردازد. در اين رساله، كوشيده شده است با استفاده از روش تحليل محتوا (اعم از تحليل محتواي كمّي و كيفي)، به عنوان يكي از روش هاي كلاسيك تحليل داده هاي متني، به معرفي و تبيين اصلي ترين شيوه هاي طنزپردازي در حوزة ساختار و نيز تشريح و واكاوي مهمترين وقايع سياسي-اجتماعي و نحوة انعكاس اين رويدادها در همة شماره هاي نشرية باباشمل پرداخته شود. به اين منظور پس از ارائة مطالبي در زمينة چيستي طنز و شوخ طبعي و ترسيم فضاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي ايران در دوران انتشار نشرية باباشمل در فصول دو و سه، در فصل چهارم با بهره گيري از روش تحليل محتواي كيفي كه به مطالعه، استنباط و تفسير داده هاي متني همچون كتاب، اَسناد و نشريات اختصاص دارد، اصلي ترين شگردهاي ايجاد طنز و مهمترين مضامين نشرية باباشمل تشريح و تبيين شده اند و در فصل پنجم نيز به كمك روش تحليل محتواي كمّي كه به شمارش فراواني حضور يك يا چند واحد تحليلي مي پردازد، به بررسي و تحليل آماري تك تكِ كارتون ها و كاريكاتورهاي موجود در نشريه پرداخته شده است. از جنبة ساختاري، در نشرية باباشمل، شگردهاي متعدد و متنوعي براي ايجاد طنز به كار رفته است (جمعاَ 36 شگرد شاخص)؛ به گونه اي كه حتي مي توان مدعي بود كه نشرية باباشمل، از حيث كاربرد شگردها و شيوه هاي طنزپردازي و تنوع به كار رفته در اين زمينه، يكي از نشريات موفق طنز تاريخ كشور محسوب مي شود. در اين ميان، شگرد نقيضه پردازي، بيشترين بسامد را به خود اختصاص داده است و شگردهايي نظير استفاده از چهار عمل اصلي رياضي، جدول طنز و شعر ناتمام نيز از جمله شيوه هاي بديع و خلاقانه اي محسوب مي شوند كه در اين نشريه، به كار رفته اند. از لحاظ محتوايي، مهمترين مضامين مطرح شده در نشرية باباشمل را ميتوان به ترتيب اهميت و بسامد، ذيل 4 عنوان مضامين سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي طبقه بندي كرد؛ از همه گير شدن بيماري هاي واگيردار، كيفيت نامطلوب آب آشاميدني، احتكار، گراني نان و مسئلة حجاب زنان گرفته تا تغيير پي درپي كابينه ها و زد و بندهاي نمايندگان مجلس و وضعيت نابسامان و به هم ريختة اقتصادي و امنيتي كشور. مضامين سياسي، بيشترين سهم را در ميان مطالب نشرية باباشمل دارا هستند. در اين بين، عملكرد انتقادآميز نخست وزيران و اعضاي كابينه، نمايندگان مجلس و مستشاران خارجي، نمود پررنگ تري دارند و مضامين فرهنگي، كمتر مورد توجه دست اندركاران و هنرمندان نشريه قرار گرفته اند؛ اگرچه مسئلة ترويج دوبارة حجاب از سوي بخش هاي محافظه كار و سنتي جامعه، به شدت مورد انتقاد رضا گنجه اي و همفكرانش در نشريه قرار گرفته است. يكي از شاخصه هاي نشرية باباشمل از حيث انعكاس مضامين سياسي، نقد همة طيف ها و جناح هاي فكري فعال در فضاي سياسي كشور در دهة 1320 است. علاوه بر طنز مكتوب، بخش مهمي از نشرية باباشمل را طنز ترسيمي (خصوصاً كارتون) تشكيل مي دهد. كارتون هاي نشرية باباشمل كه عموماً حاصل ذوق بهرام داوري هستند، از جنبة هنري، قدمي رو به جلو در اين عرصه محسوب مي شوند كه در اين ميان، سهم كارتون هايي با مضامين سياسي، بسيار بيشتر است. كاريكاتور نيز به عنوان يكي از زيرمجموعه هاي طنز تصويري، حضوري به مراتب كم رنگ تر در نشريه دارد و از حيث تأثيرگذاري، در مرتبه اي پايين تر از كارتون هاي نشريه قرار مي گيرد.

1402/09/11

74150