25080پ

Shiite beliefs in the local literature of Azerbaijan from the Safavid period to the end of the Qajar period

كارشناسي ارشد

تاريخ تشيع

دانشگاه پيام نور مركز تهران جنوب

1395-1396

1401/12/20

عالي

93ص

عبادي، مهدي

موسوي، مير صمد

83-87ص

Shiite beliefs, local literature, Azerbaijan

تهران جنوب

پژوهش حاضر با عنوان باورهاي شيعي در ادبيات محلي آذربايجان از دوره صفويه تا آخر دوره قاجاريهاست. هدف از اين تحقيق شرح وبيانتأثير باورها وعقايد مذهب تشيع در ادبيات كهن محلي آذربايجان است. در اين تحقيق از روش كتابخانه‌اي استفاده شده است.پژوهش حاضر نشان مي‌دهدكه ادبيات محلي آذربايجان به‌شدت از باورهاي شيعي در اعصار مذكور تأثيري عميق پذيرفته است. هم‌زمان با تأسيس سلسله صفويه واعلام رسمي تشيع به‌عنوان دين رسمي در كشور ايران از جانب شاه اسماعيل صفوي موج تازه‌اي از باورهاي شيعي در اقصي‌نقاط ايران در آذربايجان در فرهنگ عمومي كشور وادبيات فولكلور پديدار گشت. اين تأثيرودگرگوني در آداب‌ورسوم وفرهنگ عمومي در تمام طول دوره صفويه باقدرت تداوم يافت. درزمان سلسله‌هاي افشاريه وزنديه موج اين گرايش اندكي آرام شد؛وليباروي كار آمدن سلسله قاجاريه بار ديگر روند مؤثر تأثيرگذاري ياورهاي شيعي روي ادبيات محلي در ايران و در آذربايجان دوباره تجديد شد طوريكه ما در اين دوره شاهدشكل‌گيري بي‌مثال تعزيه وادبيات تعزيه در ايران وآذربايجان هستيم. دوگونه از نمادهايفرهنگ وادبيات محلي تأثير بيشتري از باورهاي شيعي را پذيرا شدندكه عبارت‌اند از:عاشيق‌ها وتعزيه. عاشيق‌ها به سبب اينكه بهطور مداوم وروزانه ودر جريانمراسم مختلف در ميان مردم آذربايجان حضور داشتند نقشي بي مثالي درانتقال باورهاي شيعي به سطوح مختلف جامعه داشته وچون از احترام وجايگاه ويژه‌اي به‌خصوص در ميان عامه مردم برخوردار بودند،درانتقال باورهاي شيعي به توده‌هاي مردم آذربايجان بسيار فعالانه عمل كرده‌اند واز طرف ديگر چون پايگاه اجتماعي عاشيق‌ها مردمي بوده وبه لحاظ اقتصادي هم از مردم آذربايجان تأمين مي‌شدند تشويق مردم وحمايت مردم از اين قشر فرهنگي در آذربايجان هم در موفقيت عاشيق‌ها درگسترش وانتقال باورهاي شيعي در ميان مردم مؤثر بوده است. اغلب داستان‌هايي كه ما درادبيات محلي آذربايجان سراغ داريم هم توسط اين عاشيق‌ها به بياني شيوا ورسا ودر قالب هنر ومحتواي شعري در ميان مردم آذربايجان شيوع وگسترش‌يافته است. در ادبيات داستاني محلي كه درآذربايجان متداول شده است روح ومحتواي اصلي اين‌گونه داستان‌ها با دوستداري اهل‌بيت (ع) عجين گشته است. طوريكه اغلب شروع اين داستان‌ها با اشاره وكمك تلويحي ائمه شيعه بخصوص حضرت علي (ع) آغاز گشته و در تمام داستانوبخصوص در قسمت‌هاي اصلي داستان وزماني كه قهرمان داستان از حل مشكل درمانده مي‌شود،حضور ناجي كه يكي از امامان شيعه است،به داستان‌ها جان بخشيده وروان وروح خواننده وشنونده را از حب ودوستي ائمه سرشار مي‌نمايد. اين سبك داستان‌نويسي وداستان‌سرايي در آذربايجان از استقبال عمومي مردم برخوردار بوده است وامروزه هم با وجود تمام بي‌مهري‌ها وفشارهاي داخلي وخارجي هنوز كم‌وبيش در ميان مردم آذربايجان ادامه داشته وبخش مهم ودوست‌داشتني ادبيات محلي آذربايجان را تشكيل ميدهد.‌

1402/06/20

73324