24983پ

Exegesis and InterpretationThe Quranic verses related to MahdismIn The Traditions of Amir al-Mu’minin Imam Ali (peace be upon him)

دكتري

علوم و معارف نهج‌البلاغه

دانشگاه پيام نور مركز تهران جنوب

1395-1396

1400/11/07

عالي

205ص

محمدي، ناصر

امين ناجي، محمدهادي

196-203ص

Exegesis, Interpretation, Intertextuality, Mahdism,Imam Ali(peace be upon him),Amir al-Mu’minin, Nahj al-Balagha.

تهران جنوب

يكي از مهم‌ترين موضوعات در معارف اسلامي و قرآن كريم، مهدويت است. رسول گرامي اسلام (صلي‌الله عليه و آله) و اهل‌بيت (عليهم‌السلام)، در كلام خود، آيات قرآن در حوزه مهدويت را تفسير و تبيين كرده‌اند. مسئله اساسي در اين ميان اين است كه كلام اهل‌بيت (عليه‌السلام) دقيقاً چه ارتباطي با آيات قرآن در حوزه مهدويت دارد؟ آيا ايشان آيات ناظر بر مهدويت را تفسير كرده‌اند و يا تبيين و يا تأويل و يا مصداق گذاري كرده‌اند. كدام يك از اين موارد و هر كدام چه فراواني از لحاظ تعداد داشته است؟ آنچه مشخص است اينكه بعد از رسول گرامي اسلام (صلي‌الله عليه و آله) امير‌المؤمنين (عليه‌السلام) به‌عنوان اولين وصي و امام بعد از ايشان، در كلام خود به مناسبت‌هاي مختلف به موضوع مهدويت و آيات ناظر بر آن، اشاره داشته‌اند. در اين پژوهش احاديث امير‌المؤمنين (عليه‌السلام) در حوزه مهدويت برپايهمطالعات كتابخانه‌اي و با ابزار فيش‌برداري، به طور كامل بررسي شد. از ميان اين احاديث كه 157 حديث را شامل مي‌شود، تنها28 مورد آن در متن حديث به آيه قرآن اشاره شده است. در دو مرحله به روش توصيفي و تبييني ارتباط احاديث با آيات قرآن مشخص شد كه براي رسيدن به نتايج، تحليل داده‌ نيز مورد استفاده قرار گرفت. در ابتدا مهدويت و محدوده آن در آيات قرآن با دو روش آيه محور و رويكرد محور مشخص شد. در روش اول، گزارشي از كميت آيات مهدوي ارائه شد. در روش دوم، پنج رويكرد مهدوي با عناوين؛ احقاق حق، ظهور، وعده‌هاي الهي، غيبت و اصلاح امور بر اساس آيات قرآن و احاديث ذيل آن مورد كاوش قرار گرفت.در مرحله بعد گونه‌شناسي تفسير و تأويل در كلام امير‌المؤمنين (عليه‌السلام) تحليل شد و در مرحله اصلي احاديث امير‌المؤمنين (عليه‌السلام) كه ناظر بر مهدويت هستند، بر اساس ديدگاه بينامتنيت، در دو بخش كليموردبررسيقرارگرفت: 1ـاحاديثمشتملبرآياتناظربرمهدويت (بينامتنيت: آشكاروصريح) 2ـاحاديثمشتملبرموضوعاتناظربرمهدويت (بينامتنيت: نهانوضمني). در هر دو بخش ابتدا احاديث گرد‌آوري و سپس با تحليل و متن‌پژوهي رابطه آيات و روايات مشخص شد. در اين تحقيق اين نتايج حاصل آمد كه 46 آيه قرآن (با حذف آيات تكراري) بر اساس 40 حديث از امير‌المؤمنين (عليه‌السلام) تفسير و تأويل شده است. امير‌المؤمنين (عليه‌السلام) دراحاديثتفسيريخودبهطورمستقيم (آشكار) وغيرمستقيم (نهان) آياتناظربرمهدويترابيشازهرنوعازتفسير،بابيانمصاديقشخصيوزمانيتأويلكرده‌اند. در مصاديق شخصي، مصداق امام مهدي (عليه‌السلام)، ياران و اصحاب امام و سفياني و در مصاديق زماني، مصداق ظهور و دوران بعد از ظهور، آخرالزمان و آستانه ظهور و دوران رجعت، بيشترين تعداد را به خود اختصاص داده‌اند. در ميان آيات قرآن آيه 51 سوره سبأ با پنج گزاره تفسيري و آيات 37 سوره مريم، 148 سوره بقره، 55 سوره نور و 5 سوره قصص با سه گزاره تفسيري بيشترين آياتي هستند كه در احاديث امير‌المؤمنين (عليه‌السلام) تأويل شده‌اند.

1402/06/04

73142