طراحي مدل بهينه براي شبكه خطوط اتوبوس تندرو با لحاظ كردن تقاضاي كشسان

دكترا

مهندسي عمران راه و تذابري

تهران شمال

1402

تاريخ ثبت در تهران شمال شنبه 1402/5/21

صحافي شده ندارد

فرزين فائزي

دانشگاه پيام نور مركز تهران شمال

شبكه اتوبوسراني تندرو يكي از مهم‌ترين شيوه‌هاي حمل و نقل همگاني در برخي از كلان‌شهرهاي دنيا است. از اين‌رو بسياري از مديران و برنامه‌ريزان شهري به دنبال توسعه آن هستند؛ زيرا اين شيوه به نسبت شيوه‌هاي ريلي بسيار منعطف‌تر بوده و مي‌تواند تعداد مسافران قابل توجهي را جا به جا نمايد.بدين جهت، در پژوهش جاري به طراحي شبكه اتوبوسراني تندرو با لحاظ كردن تقاضاي سفر پرداخته مي‌شود. در مطالعه حاضر از يك مدل برنامه‌ريزي رياضي دوتايي غير خطي به منظور طراحي كريدورها و شكل هندسي شبكه اتوبوس تندرو پيشنهادي مي‌گردد كه هدف آن بيشينه كردن تقاضاي پوشش داده شده و كمينه كردن هزينه ساخت است. به منظور محاسبه تقاضايِ سفرِ پوشش داده شده و همچنين حل مدل ارائه شده، يك روش جديد كه خاص اين مطالعه است، پيشنهاد مي‌گردد. براي محاسبه تقاضاي سفر پوشش داده شده با استفاده از روش دواير هم‌مركز و فاصله مركز ثقل سفرهاي پوشش داده شده در نواحي مبدا و مقصد از ايستگاه شروع و پايان سفر، تعداد سفرهاي پوشش داده شده محاسبه مي‌گردد. پس از آنكه كريدورهاي پيشنهادي با استفاده از مدل برنامه‌ريزي پيشنهادي طراحي شدند، با توجه به شكل و شرايط معابر تفصيلي شهر كرج اين كريدورها به نحوي تبديل به مسير اتوبوس تندرو مي‌شوند كه اهداف در نظر گرفته شده براي آن‌ها برآورده گردد. سپس با استفاده از مدل كلان‌نگر شهر كرج، با لحاظ كردن ماتريس تقاضا و شبكه معابر تفصيلي سال 1410، خطوط پيشنهادي در اين مدل، مدلسازي مي‌شوند. به منظور بهينه‌سازي سرفاصله شبكه اتوبوس تندرو در اين پژوهش شاخص جديدي ارائه مي‌گردد. در نهايت با استفاده از روش منافع به هزينه‌ها اولويت‌بندي جهت ساخت و بهره‌برداري از خطوط جديد ارائه مي‌گردد. بر اساس نتايج خطوط تمايل سفر، كاربري‌هاي عمده توليد و جذب سفر و همچنين شكل و يكپارچگي شبكه، براي شهر كرج، 5 كريدور مختلف اتوبوس تندرو در نظر گرفته مي‌شود كه نتايج طراحي شبكه حاكي از آن است اين كريدورها جمعا 6/244 هزار سفر را معادل 7/28 درصد كل سفرهاي يك ساعت اوج صبح شهر كرج در سال 1410 را پوشش مي‌دهند. شايان ذكر است كه بخشي از تقاضاي پوشش داده شده با توجه به توابع مطلوبيت در بخش تفكيك شيوه مدل كلان‌نگر جذب سيستم اتوبوس تندرو مي‌شوند. بر اساس شاخص ارائه شده براي بهينه‌سازي سرفاصله شبكه اتوبوس تندرو، مشخص مي‌گردد كه سرفاصله بهينه با لحاظ كردن هر دو ديدگاه كاربران و گردانندگان سيستم، برابر با 5 دقيقه است. نتيايج نشان مي‌دهد در صورتي كه سرفاصله خطوط از 5 دقيقه كمتر باشد، تعداد ناوگان بسيار زيادي نياز خواهد بود، در حالي كه تعداد مسافران جذب شده به شيوه اتوبوس تندرو افزايش چنداني ندارد. در صورتي كه تمامي خطوط اتوبوس تندرو پيشنهادي ساخته شوند، 47429 مسافر (41 درصد) افزايش، ميزان مصرف بنزين و گازوئيل به ترتيب 8 و 12 درصد كاهش، و توليد آلاينده‌هاي هوا به ميزان 5 الي 6 درصد كاهش مي‌يابد. با توجه به آنكه دراين مطالعه 5 خط اتوبوس تندرو براي شهر كرج پيشنهاد گرديد، در كل 32 تركيب مختلف (25 تركيب خطوط) در مدل كلان‌نگر شهر كرج ساخته شده كه از اين نتايج براي اولويت‌بندي خطوط با استفاده از روش نسبت منافع به مخارج استفاده گرديد. نتايج اولويت‌بندي حاكي از آن بود كه ترتيب ساخت خطوط به اين صورت است كه ابتدا بايد خط طلايي به بهره‌برداري برسد و سپس خطوط قرمز، صورتي، سبز و آبي به بهره‌برداري برسند. تحليل حساسيت نتايج با و بدون در نظر گرفتن منافع حاصل از فروش بليت حاكي از آن است كه كليت اولويت‌بندي خطوط پيشنهادي دچار تغيير نمي‌گردد و اولويت اول متعلق به خط طلايي و ساير اولويت‌ها به ترتيب متعلق به خطوط قرمز، صورتي، سبز و آبي است.

72953