10230غ

Hizb ut-Tahrir and the reasons for its expansion in Central Asia

ارشد

علوم سياسي

تهران غرب

1398

1400/12/22

151ص

خاني،حسين

حاجيلو،محمد حسين

139-151ص

Historical Sociology, Social Movements, Hizb ut-Tahrir, Central Asia, Hanafi Religion, Caliphate.

غرب

انديشه جنبش اسلامي حزب التحريردر دهه 1950، با پس زمينه الغاي خلافت عثماني در خاورميانه پايه ريزي شد و هدف خود را از سرگيري خلافت و ابلاغ پيام اسلام به سراسر جهان اعلام نمود. نهباني رهبر موسس حزب بسيار متأثر از «سيد قطب» و افكار اخوان المسلمين بوده است و طبيعتابا انديشة رجوع به سنت پيامبر(ص) و صحابه و احياي آن ،مبارزه اي را با آموزه‌هاي جديد كه آن را در تضاد با سنت متقدم اسلام مي‌دانستند،آغاز كردند و بعدها در اكثر كشورهاي جهان، به‌ويژه در كشورهاي آسياي ‌مركزي فعاليت خود را گستراندند. اعضاي اين حزب در آسياي ميانه معمولاً دانشجويان و استادان دانشگاه‌ها و امامان مساجد هستند. اين جنبش پس از فروپاشي شوروي و احتمالا براي پر نمودن خلا مذهبي وهويتي موجود در رقابت با ديگر گروهها و احزاب اسلامي، فعاليت خود را در اين منطقه آغاز نموده و با توجه به شيوه تبليغي و روش معتدل خود در مبارزات ، توانسته است هواداران زيادي را به دور خود جمع كند. پايگاه حزب‌التحرير در آسياي‌مركزي، دره فرغانه است كه در آن بيكاري، فقر و آلودگي محيط‌زيست بيداد مي‌كند. نقطه آغاز و دلايل ايجاد يك جنبش اجتماعي و اسلاميهمانند حزب التحرير ، نيازمند بررسي و پژوهش دقيق مي باشد .برخي از آنها محدوند و در محيط و جغرافياي خاصي فعاليت مي كنند و بعضي ديگر تفكرات جهانشمولي را ارائه مي كنند و با استفاده از تطبيق و به روز نمودن ايدئولوژي ومبانيخود با مسائل روز ، سعي درگسترش فعاليتها خود در سطحبين الملل دارند . جنبش اسلامي حزب التحرير نمونه اي از نوع اخير مي باشد كه مطابق ايدئولوژي اعلامي و تبليغي خود ، مرزبندي مشخص را با برخي گروه هاي تندروي اسلامي نشان مي دهد و در ساليان گذشته با رشد روزافزون در منطقه آسياي ميانه و ديگر نقاط، نظرها را به خود جلب نموده است. همچنين بسط و نفوذ آن در جغرافياي بسيار دورتر از خاستگاه آن در فلسطين و مصر، مورد توجه مي باشد . دلايل رشد وگسترش جنبش اسلامي حزب التحرير در آسياي ميانه ،سئوال اصلي اين تحقيق و پژوهش مي باشد .جنبش فوق وجه تمايزي مشخص با ديگر گروه هايبنيادگرا در منطقه و دنياي اسلامدارد مي توانباتوجهبهپيشينه فرهنگي و سياسي آسياي ميانه ورهايي كشورهاي منطقه از تسلط بلند مدت شورويكمونيستي ،مي تواناين فرض را در نظر داشت كه محيط ،جغرافيا و اجتماعي بكر ، جولانگاه تفكرات فرصت طلب چون حزب التحرير قرار گرفته و در اين ميان خلاء قدرت سياسي و اقتصادي مناسب جمهوريهاي تازه استقلال يافته و البته رقابت هاي سياسي بين المللي و همچنين هجوم ايدئولوژيهاي جذاب كه خود را منجي مردم ستم كشيده نشان ميدادند موثر بوده است. در اين بين حزب التحرير حنفي به علل مختلفي از جمله پايه هاي فكري و عقيدتي مشترك با مردم منطقه از اقبال بيشتري برخوردار بوده است . يافته هاي تحقيق بيانگر آن مي باشد كه جستجوي هويت مخدوش شده توسط مردم منطقه ، بستر و سابقه متناسب فقهي و فكري آن(مذهب حنفي و تفكر ميانه روي مرجعي) وهمچنين زبان دوم مشترك در محدوده جغرافيايي مورد نظر ، احتمالا از دلايل پررنگ بودن حضور حزب التحرير در آسياي ميانه باشد. حزب‌التحرير در ابتدا براي حل مسائل و كمك به مردم و آينده اسلام‌گرايي در آسيايمركزي شكل گرفت و همزمان ‌كوشده حكومت‌هاي منطقه را ناكارآمد و بي‌لياقت نشان دهد و تا حدود زيادي نيز در اين كار موفق بوده است؛ كما اينكه فقر و بيكاري چشمگير نيز مزيد بر علت اقبال حزب در بين مردم منطقه بوده است. براي استوار گرديدن پايه هاي نظري اين پژوهش، سعي شده است انطباق و ارتباط آن با نظريات جامعهشناسي تاريخي و جنبش هاي اجتماعي و اسلامي بررسي شود

1402/02/20

72122