چكيده
چكيده
يك بحث مهم در آموزههاي اخلاقي اسلام ارتباط انسان با نفس خويش است. اوّلين سؤالي كه در آغاز ممكن است مطرح شود اين است كه، مگر ارتباط با خويشتن هم جزء اخلاق است و آيا انسان بايد با خود هم رابطۀ خوبي برقرار كند؟ آيا بايد نسبت به سعادت خود بيانديشد و حقّ نفس خود را عطا كند؟ پاسخ اين سؤالات هدف اين پژوهش مي باشد. انسان در طول حيات دنيوي خود از سوي به نيكي و زيبايي و از سوي به زشتي ها مي گرايد از اين رو خداوند در قرآن كريم خطرات و خطورات پليد نفساني را به انسان ياد آور شده است . نفس اماره را به مثابه خاستگاه زشتي گرايي فريبنده ، توصيف كرده است بايد دانست انسان داراى يك روح و يك نفس است. البته نفس داراى مراتب و درجات متفاوت است. آن گاه كه روح انسان در مرتبه سستى قرار مى گيرد و به بدى ها فرمان مى دهد به آن «نفس اماره» مى گويند و آن گاه كه در برابر زشتى ها واكنش نشان مى دهد و سرزنش مى كند «نفس لوامه» گفته مى شود و آن گاه كه روح در برابر فراز و نشيب هاى زندگى آرامش خود را حفظ مى كند و اختلالات و ترديدها، به پايبندى و يقين او آسيب نمى رساند، از روح او به مرتبه «نفس مطمئنه» تعبير مى شود. اين پژوهش با رويكردي توصيفي – تحليلي در پي ارائه مهارت هاي قرآني در تغيير نفس است كه انسان ها در پرتو آن (مهارت ها) ميتوانند بر نفس اماره فائق آيند و از آن در رشد و تعالي خويش بهره گيرند. تحقيق حاضر با تكيه بر آيات قرآن كريم با هدف استخراج وشناسايي مهارتهاي قرآني تبديل نفس اماره و رسيدن به نفس مطمئنه مورد بحث و بررسي قرار مي گيرد. آدمي براي غلبه كردن بر نفس اماره و مقابله با خواسته هاي نفساني حيواني ، ناگزير از بهره گيري از مهارتهاي ارائه شده قرآني هست تا در پرتو آنها بتواند به سعادتي كه مطلوب فطري او هست نائل آيد. پس مي توان نتيجه گرفت كه اولاً اخلاق نوعي تربيت نفس است. و تربيت نفس نيز بدون شناخت و معرفت ممكن نيست و ثانياً آيات و روايات فراواني در موضوع تربيت نفس انسان وجود دارد. به عنوان مثال زهد از آموزههاي اخلاقي دين اسلام است و قرآن روي آن تكيۀ بسياري دارد. معناي زهد بيرغبتي به دنياست، نه تلاش نكردن و دست از دنيا و وظايف آن شستن. انسان در زندگي موظّف است حتّي در امور دنيايي، كار خود را دقيق و كامل انجام دهد.
كلمات كليدي:
ماهيت اجرايي – صفات اخلاقي- نفس اماره – نفس مطمئنه – قرآن كريم.
