2478

The ideological dichotomy of the Taliban and its impact on Iran-Afghanistan relations

كارشناسي ارشد

علوم سياسي

دانشگاه پيام نور زرين شهر

1399

پاييز 1401

دكتر محسن نصر اصفهاني

دكتر فريبا ترجمان

Iran , Afghanistan , Ideological

بستر تحليل سياست خارجي كشورها از اساسي¬ترين زمينه¬هاي پژوهشي علوم سياسي و روابط بين¬الملل مي¬باشد و محققان با تكيه بر روش شناسي¬هاي مختلف و با بهره¬گيري از نظريات گوناگون، كنش دولت¬ها در بستر سياست خارجي را مورد تحليل قرار مي¬دهند. جريانات داخلي افغانستان و مداخله كشورهاي فرامنطقه¬اي از سال 2001 به بعد سبب شده منافع و ملاحظات جمهوري اسلامي ايران با آن گره خورد. از اينرو موفقيت يا شكست در پيشبرد روند دولت-ملت سازي در اين كشور نيازمند توجه به تهديدات حاصل از اين جريانات است كه قادر است امنيت ملي ايران را با تنش¬هاي ويژه¬اي روبرو سازد. افغانستان در داخل درگير مسائل بسيار پيچده‌اي است. يكي از مهمترين موضوعات مربوط به آينده افغانستان، نوع رفتار طالبان و نتيجتاً تأمين مشروعيت و حفظ ساختار سياسي افغانستان است. جريان اجتماعي در افغانستان يكي از زمينه‌هاي قدرت است كه اگر طالبان آن را جذب نكند، از كسب مشروعيت ناتوان خواهد ماند. كسب مشروعيت مستلزم دو ركن اساسي است؛ اول، ركن مذهبي است كه اگر طالبان آن را بدست نياورد نمي‌تواند مشروعيت لازم را براي ايجاد ساختار سياسي خود كسب كند. ديگري تأمين امنيت و ايجاد ساختار حداقلي اجتماعي است كه اگر در اين زمينه موفق نشود، دچار مشكلات عديده‌اي خواهد بود. از سويي ديگر طالبان دچار تناقض هويتي است كه حل و رفع آن را ضروري مي‌يابند. با وجود اين، بايد خاطر نشان ساخت كه به قدرت رسيدن طالبان در افغانستان به نفع منافع جمهوري اسلامي ايران نيست. در واقع، گرايشات تند مذهبي در داخل اين جريان كه تعديل‌پذير نيستند، چالش معناداري براي منافع كشورمان محسوب مي‌شوند. از ديگر چالش‌هاي مهم فراروي جمهوري اسلامي ايران، مسئله مهاجران افغان است كه با قدرت‌يابي طالبان تعداد آنها رو به فزوني نيز نهاده است. در نهايت بايد اذغان نمود كه وجود پيوند ضروري ميان منافع جمهوري اسلامي ايران و تشكيل كابينه فراگير در افغانستانِ تحت حاكميت طالبان ضروريست. در مقابل اين ضرورت، واقعيت موجود دلالت بر آن دارد كه تناسبي بين تركيب كابينه اعلام‌شده با دولت فراگير وجود ندارد. با اين وصف، بايد به اين نكته مهم اشاره داشت كه اگرچه خروج آمريكا از افغانستان برآورنده يكي از اهداف كلان جمهوري اسلامي ايران در حوزه سياست خارجي است، اما متعاقب آن قدرت‌گيري طالبان خود متضمن چالش‌ها و تهديدات متعددي است. البته نبايد از ياد برد كه همانند هر پديده ديگر، افغانستان تحت حاكميت طالبان نيز حامل فرصت‌هايي براي كشورمان خواهد بود كه مستلزم شناخت‌ واقع‌بينانه جهت بهره‌ برداري است.

1401/11/25

71097