14098پ

كارشناسي ارشد

پوهش هنر

تهران شرق

1396

صحافي شده ندارد

الياس صفاران

محمدرضا كارگر

دانشگاه پيام نور مركز تهران شرق

پيدايش كتابت و نقش ويژه اي كه در ارتباط افراد و اقوام مختلف داشت موجب شد تا براي محافظت از ابزار نوشتن مانند قلم و مركب، وسيله اي كه همان قلمدان است، ساخته شود و قلمدان در دوره نخست خود چه كيفيتي داشته و چه مراحلي را طي كرده، نيازمند بررسي و تحقيقات وسيع تري است،لذا هدف پژوهش« قلمدان و شيوه ساخت آن در دوره هاي صفويه و قاجاريه( نمونه مورد مطالعه آثار شاخص موزه ملي ايران- موزه دوران اسلامي)» است كه به روش توصيفي-تحليل با رويكرد روش كتابخانه اي به شكل فيش برداري از منابع تهيه شده است. يافته هاي پژوهش نشان داد كه؛ قلم و قلمدان با آغاز تمدن بشري و تطور فكري آن ايجاد گشته و يكي از وسايل ضروري نشر دانش ها بوده است و هنرمند خوش ذوق و خوش قريحه ايراني نيز از ساخت آثار پاپيه ماشه مبادرت ورزيده و هنر ويژه اي را ابداع كرد كه به نام قلمدان شهره خاص و عام شد كه امروزه زينت آراي بسياري از موزه هاي مهم و معتبر جهان شده و بي گمان در هيچ يك از ممالك ديگر به چنين نمودهاي شكوهمند و افتخارآميزي نرسيده است. نتيجه پژوهش مبين اين است كه؛ با روي كار آمدن دوران صفويه و در ادامه تحولات سياسي-اجتماعي تا پايان دوره قاجار ، صنعت ساخت قلمدان دچار تحول و دگرگوني عظيمي گرديد. قلمدانهايي كه از اين پس به وسيله كاغذ ساخته شد به علت سبكي وزن و نيز به دليل نقش و نگارهاي بسيار بديع و زيبايي كه در روي آنها به كار رفته بود، پيش از هرزماني ديگر نظر هنردوستان و هنرپژوهان و نيز دانش طلبان و ادب دوستان را به خود جلب كرد. بيشترين تزئينات قلمدانها را نقشهاي گل و بلبل، تصاوير انسان ، جانواران و مناظر و درختان و طبيعت تشكيل مي داد و براي جلوگيري از آسيب هايي كه ممكن بود بعدها به اين نقشها و نگارها وارد آيد، سرتاسر قلمدان را به روغني به نام روغن كمان آغشته مي كردند و منظره پردازي بر روي قلمدان با سبك فرنگي سازي پيامدهاي بسياري را در قلمدان نگاري به وجود آورد

70927