4229پ

Virtual Water Trade based on Input-Output Table and Water Valuation in Agriculture sector of Iran

دكتري تخصصي Ph.D

اقتصاد

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

1401

1401/06/22

بسيارخوب

192ص.

خداداد كاشي ، فرهاد - سوري ، علي

موسوي جهرمي ، يگانه

141-153

Virtual water, Trade balance of virtual water, Economic value of crops, Input-output table, Production function

كمبود آب، پديده اي است كه از يك‌سو از افزايش تقاضاي آب نشأت مي‌گيرد و از سوي ديگر به بهره‌برداري غير بهينه از منابع آبي به‌ويژه منابع آب زيرزميني، خشكسالي و عدم رعايت اصول حفاظت در بهره‌برداري از منابع آبي كشور، مرتبط است. مبادله¬ي آب مجازي، ابزاري براي حصول امنيت آبي هر منطقه قلمداد مي‌شود و واردات خالص آب مجازي مي‌تواند از فشار وارد بر منابع آبي بكاهد. ارزش‌گذاري آب نيز، به كارايي، تخصيص بهينه و فرايند توزيع مناسب كمك مي‌كند و ابزاري براي دستيابي به بهينگي بيشتر در مصرف و توليد اجتماعي است. اين پژوهش با رويكرد مبتني بر عرضه و تقاضا به بررسي مصرف آب در كشور مي‌پردازد. از طرف عرضه به شناسايي تراز تجاري محتواي آب محصولات در تجارت خارجي ايران پرداخته و از سمت تقاضا ارزش اقتصادي آب محصولات زراعي، تعيين و سنجش مي‌گردد. بدين منظور، با استفاده جداول داده ستانده 1395و با توجه به روابط متقابل و وابستگي بين بخش‌هاي عمده اقتصادي شامل كشاورزي، معادن، صنايع كارخانه‌اي، توليد برق و گاز، تصفيه، تأمين و پسماند آب، ساختمان و خدمات، شاخص رد پاي آب، خالص واردات و شاخص‌هاي مرتبط به مصرف آب، محاسبه‌شده است. همچنين از طريق اطلاعات مربوط به سال زراعي 1398، تابع توليد بخش كشاورزي برآورد و ارزش محصول نهايي آب به‌عنوان ارزش آب به‌دست‌آمده است. نتايج اين مطالعه نشان مي‌دهد، در سال 1395، ايران با تراز 410 ميليون مترمكعب، واردكننده‌ي خالص آب مجازي بوده است. شدت مصرف آب در بخش كشاورزي 36 مترمكعب بر ميليون ريال به‌دست‌آمده است. ردپاي آب داخلي 90 درصد از ردپاي آب ملي را به خود اختصاص داده و 89 درصد از حجم منابع آبي داخلي استفاده‌شده اعم از مستقيم و غيرمستقيم، به محصولات گروه كشاورزي اختصاص دارد و سرانه هر ايراني از رد پاي آب 1171 مترمكعب بوده است. شاخص‌هاي ضريب فزاينده¬ي مصرف آب نشان مي‌دهد، اگر بخش كشاورزي براي افزايش تقاضاي نهايي خود يك واحد آب به‌طور "مستقيم" مصرف كند، 15/1 واحد آب در كل اقتصاد به شكل" مستقيم و غيرمستقيم" مصرف مي‌شود و 15/0 واحد آب به‌صورت "غيرمستقيم" استفاده مي‌گردد. در ازاي هر يك واحد اضافه در سهم مصرف نهايي بخش كشاورزي به‌كل، سهم ردپاي كشاورزي 44/7 واحد نسبت به‌كل افزايش مي‌يابد. بخش صنايع كارخانه‌اي بخش كليدي اقتصاد ايران در سال 1395 بوده است و حجم آب مصرفي در اين بخش فشار آبي زيادي به‌طور غيرمستقيم، به بخش‌ها تحميل مي‌كند. به‌طوري‌كه يك واحد مصرف آب اضافي در اين بخش، مصرف آب بخش كشاورزي را بيش از 6 برابر و مصرف آب كل كشور را بيش از 8 برابر افزايش مي‌دهد. پس از بخش كشاورزي، بيشترين مقدار محتواي آب مجازي (مصرف مستقيم و غيرمستقيم آب) با ميزان 8/5 مترمكعب به ميليون ريال به بخش تصفيه، تأمين و پسماند آب، اختصاص داشته است. بخش خدمات كه بزرگ‌ترين صادركننده خالص آب مجازي با مقدار217 ميليون مترمكعب بوده است، پس از كشاورزي بيشترين ردپاي آب را داراست. همچنين ارزش اقتصادي يا ارزش محصول نهايي آب محصولات زراعي در كشور در سال 1398، 17100 ريال بوده است و كشش توليد محصولات زراعي نسبت به آب معادل 21 درصد است.

1401/08/28

69810