14062پ

كارشناسي ارشد

پژوهش هنر

تهران شرق

1401

صحافي شده ندارد

مهتاب مبيني

دانشگاه پيام نور مركز تهران شرق

حقيقت در فلسفه و عرفان اسلامي به وجود حضرت حق اطلاق مي شود.مبتني بر مقام خليفَه الّهيِ انسان كه از جانب حق اعطا شده است، آدمي مي تواند در وجودِ مطلق جايگاه بيابد. مطابق با بينش غربي(هايدگر) نيز حقيقت در وهلۀ آغازين در وجود اصيل انسان (دازاين) قابل دسترسي است. به مناسبت امكان زبان در انسان كه خانۀ وجود است ، انسان بطور عام،مي تواند شاعرانه در وجود سكني گزيند و هستيِ او شاعرانه باشد. مطابق با فلسفه هنر اسلامي، "كلمه" اوليّن تجلّي گاه وجودِ حقيقي است. هنرمند در سِيــر صعودي مراتب، از نفس تا عقل كُلّ، مي تواند در وجودِ مطلق مستحيل شود و در سيـرِ نزول خود بواسطۀ قوّۀ خيال از عالم حقيقت خبر بياورد. در مقايسه با سير حقيقت و هستي در غرب،چنانچه نظر به هايدگر باشد در آخرين مرحلۀ وجود، از نظر او پس از "روشن گاه" و به قول گادامر با پـرش در يك آرخۀ تاريك، بنيـاد عقلانيت فلسفي از دست رفته و وضعيت وجود انسان نامعلـوم خواهد بود. اما بـه نظر مي رسد، متناظـر با بينش عرفان اسلامي، فنـاي در حق و حقيقت، آخرين جايگاه انسان نيست، بلكه هنرمندِ حقيقت شناس پس از بازگشت(تولّد دوباره)، نه به زبان منطق علمي، اما با استحـالۀ آنچه مشاهده كرده است در وجود خود، مي تواند بـا زبان مخيّل از حقيقت خبـر بياورد. هنرمنديِ هنرمند نيـز در همين توانائيِ او بر اثر صعود و نـزول در مراتب نفس و تزكيۀ دروني است. بنا براين از آنجا كه انسان بطور عـام به حقيقت دسترسي دارد و مطابق با نظر هايدگر مبني بر تعلقِ ذات حقيقت به ذات نا حقيقت؛ بنا به اينكه روي آوري هنرمند به كدام يك ازين وجوه باشد، مخلوق هنري او نيز در همان جايگاهِ وجودي قابل درك و دريـافت و بررسي است. در آثار احمـد شاملو هر چند او مقيّد به ظواهر عقيدتي نباشد، به مصداق آثـار حافظِ شيرازي بنا بر رويكرد مخاطب به آثارش؛ هر دو وجهِ روي آوري به حقيقت در آنها قابل بررسي است.

69752