چكيده
شعر و عرفان از قديم در ادبيات فارسي با هم در آميخته شده است و شاعران عارف به وفور در صحنه ي ادبيات پارسي يافت مي شوند. بزرگاني همچون حافظ، ابوسعيد ابوالخير، شاه نعمت الله ولي، باباطاهر، بابا افضل و سرآمد همه ي آنها مولوي بزرگ نام شعر عارفانه را بلند آوازه كردند.
اشعار عرفاني قرنهاي زيادي است كه در دل مردم جا باز كرده و مردم پارسي زبان، آن را به عنوان همنشين مرغ دلشان پذيرفته اند. اين اشعار گاهي به عنوان پند و گاهي ضرب المثل، گاهي دعا و گاه نيز نجواهاي دروني بر لبان مردم جاري بوده و خواهد بود.
اشعار علامه ي يگانه حضرت آيت الله حسن حسن زاده آملي نمونه ي كاملي از آميختگي عرفان و ادب است، علامه در شعرهايش نشان داده است كه با سابقه ي ادبيات پارسي آشناست، شاعران را مي شناسد و سرودههاي آنان را مطالعه كرده است. همچنين با عارفان همدم بوده و از محضر عرفاني بزرگ همچون علامه فرزانه طباطبايي و دانشمند عظيم اشان علامه ي شعراني فيض برده است . و از شعرهاي علامه حسن زاده املي مي شود پي برد كه اين شاعر فرهيخته با علوم شعري اشنايي كامل دارد و صور خيال را با مهارت خاصي در اشعارش به كار برده است. پژوهش حاضر در بررسي دو عنصر اصلي در علم بيان يعني كنايه و تشبيه در اشعار علامه حسن زاده املي است كه از نتايج آن بررسي ديوان اشعار حضرت علامه از نظر كاربرد و كنايه و انواع تشبيهات براي بيان مباني عرفان و اخلاقي ديده مي شود.
