4120پ

Jurisprudential-legal analysis of the psychological element of intentional crimes

كارشناسي ارشد

حقوق جزا و جرم شناسي

دانشگاه پيام نور اربيل عراق

1399

201ص.

فاخري

182-198

Psychological pillar - Intentional crimes - Psychological pillar rating - Direct intention - Indirect intention

در حقوق كيفري ايران، قانون گذار علاوه بر عنصر «قصد»، «آگاهي و توجه» را البته صرفا در رفتارهاي نوعا كشنده به عنوان ضابطة ركن رواني جنايات عمدي پذيرفته است؛ به گونه اي كه فقدان هر يك از اين دو، موجب عدم انطباق رفتار ارتكابي با عنوان جرايم عمدي و در نتيجه تحقق صور ديگر آن يعني قتل هاي شبه عمد با خطاي محض مي گردد، هر كدام از اين دو، مفهوم خاص خود را دارند؛ آگاهي به معناي علم ذاتي يا حصولي نسبت به عملي است كه نوعا با شخصا با با لحاظ اوضاع و احوال حاكم بر آن موجب قتل مي شود و توجه، ناظر به مرتكب در زمان و مكان معين نسبت به امري ميباشد. نوشتار فوق بر آن است تا به تحليل فقهي-حقوقي ركن رواني جرايم عمدي بپردازد تا با توجه به موارد فوق بتواند گره‌اي را در اين بخش در حقوق كيفري ايران باز كند. در يك جمع بندي كلي بايد اذعان داشت هر عقل سليم و منطقي بر وجود مراتب مختلف بين عملكرد ذهني فاعل در جرايم صحه مي گذارد و به طور طبيعي مراتب مختلف يك جرم كيفري استحقاق برخوردهاي متفاوتي را مي طلبد. يافته ها نشان داد با مطالعه در منابع فقهي نيز به وضوح توجه به اين رتبه بندي ركن رواني جرائم با آثار متفاوت ديده مي شود و اگر چه اختلاف نظرهايي وجود دارد با توجه به پويايي فقه اماميه و در اختيار داشتن قواعدي مانند حديث «انما الاعمال بالنيات»، «قاعده درأ»، «احتياط در دما» و از جمله آيه 93 سوره نساء كه خداوند مي فرمايد: « ومن يقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤه جهنم خالدا فيها وغضب الله عليه ولعنه وأعد له عذابا عظيما » كه همگي بر مراتب عملكرد ذهني فاعل دلالت دارند مي توان با رعايت موازين شرعي آثار كيفري عادلانه اي براي هر رتبه جزايي لحاظ كرد. مراتب ركن رواني صرفا در جرايم عمدي تمام مطرح نبوده بلكه در بعضي از جرايم ناتمام نظير شروع به جرم ، معاونت، جرم تباني و ... قابل اعمال است. خط اين رتبه بندي در قانون كيفري ايران مشهود است زيرا ركن رواني دو قسم نخست در مواد 123 و تبصره ماده 126 از قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 با واژه « قصد ارتكاب جرم» معرفي شده اس. بر اين پايه ركن رواني اين قسم از جرايم ناتمام صرفا قصد صريح است. ركن رواني جرم تباني موضوع مادتين 616 و 617 قانون مجازات اسلامي مصوب 1375 با توجه به ماده عام 144 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 قصد مستقيم و غير مستقيم مي تواند قرار بگيرد و با تقصير فاحش ممكن نيست.

1401/02/24

66529