چكيده
يكي از مباحث مهم علم بلاغت، بخش بيان است كه دربرگيرنده¬ي مفاهيم زيبا شناسانه¬ي سخن است و يكي از موضوعاتي كه در بيان مطرح مي¬شود موضوع تصوير و تصويرپردازي است. «عنصر خيال بر بسياري از زمينه¬هاي زندگي انسان و به¬ويژه زندگي فكري، ادبي و هنري اديبان، هنرمندان و شاعران سيطره و سلطه دارد و هيچ عرصه¬اي از حضور اين قوه¬ي شگفت¬انگيز خالي نيست، اما در علم بيان و مباحث آن چون تشبيه، استعاره، كنايه و مجاز از نمودي پويا، برجسته و گسترده، برخوردار است. به عبارت ديگر، علم بيان و مباحث آن، فن تصوير برداري و به پرواز واداشتن مرغ خيال در چشم اندازهاي رنگارنگ و تصاوير شاعرانه است.» پژوهش حاضر در راستاي تطبيق بررسي اندامهاي حسي از لحاظ حقيقي و مجازي در ديوان حافظ شيرازي و شهريار است. روش انجام اين پژوهش به روش توصيفي_تحليلي است. يافته¬هاي اين بررسي: اندامهاي حسي در اشعار حافظ به وفور وجود دارد. وي با استفاده از اين عناصر به بررسي جلوه¬هاي تربيتي مانند: مقابله با تزوير و ريا، اميد به عفو و رحمت الهي، نماز، اعتقاد به روز داوري، دستگيري از ضعيفان و مستمندان، پرداخته است. در اشعار هردو، از اندام¬هاي حسي چون لب، زبان، چشم، زلف، گوش، پا و دست، هم بهصورت حقيقي و هم به¬صورت مجازي، ديده مي¬شود.
