24196پ

Explaining the degree of compatibility in general sense & in special sense theological system of Avicenna and its effects on Al_Tusi theology about monotheism and creativeness

دكتري تخصصي

الهيات و معارف اسلامي گرايش فلسفه و كلام اسلامي

مركز تهران جنوب

1400

1400/06/13

عالي

196ص

رسولي شربياني

عليرضا پارسا؛ محمد رضا مرادي

190-194ص

General sense Theology " Special sense Theology "Monotheism "Avicennism "Divine creation " Al_Tusi theology

تهران جنوب

نظام الهياتي ابن‌سينا به‌مثابه زير نظام حكمت سينوي در دو قلمرو الهيات بالمعني‌الاعم و الهيات بالمعني‌الاخص تدوين و تكوين يافته‌است، شيخ در امور عامه، احكام «موجود بما هو موجود»، اعم از واجب و ممكن را تبيين نموده و به‌لحاظ شرافتِ وجودِ «واجب‌تعالي» قلمرو الهيات بالمعني‌الاخص را به‌شكل ويژه و اختصاصي مورد بررسي قرار داده‌است. بديهي است در چنين رويكردي كه وجود واجب‌تعالي، وجه مشترك بين الهيات بالمعني‌الاعم و الهيات بالمعني‌الاخص تلقي مي‌گردد، مي‌توان سازگاري و يا ناسازگاري نظام الهياتي ابن‌سينا را رصد نمود. اين مطلب به‌صورت مبسوط و مستوفي در روند تدوين رساله مورد تجزيه و تحليل و داوري قرار گرفته‌است. نگارنده بر آن است كه نظام الهياتي ابن‌سينا به‌لحاظ شاكله‌ي «تكثرگرايي حداكثري» و عدم ارتقاء به‌سطح «وحدت تشكيكي» در تبيين مسائِل مربوط به «وجود» و «وحدت» واجب‌تعالي، علي‌رغم توفيقاتي كه در اثبات واجب و احكام تقسيمي «موجود بما هو موجود» كسب نموده از انسجام دروني صد درصدي برخوردار نبوده و بعضاً ناسازگاري‌هايي در آن مشاهده مي‌گردد. تقابل و تعامل فلسفه و كلام اسلامي ماجرايي پرفراز و نشيب داشته‌است. از يك سو ما شاهد تكفير فلاسفه توسط متكلمان و محدثان بوده و از سويي ديگر شاهد گشودن دروازه‌هاي كلام بر روي فلسفه بوده‌ايم. تعامل خلاق فلسفه و كلام را در آثار ابن‌سينا و خواجه نصيرالدين طوسي به‌روشني مي‌توان مشاهده نمود. ما در اين نوشتار مواضعي را كه خواجه در محدوده‌ي دو مسئله كلامي يعني «توحيد» و «خالقيت» از انديشه‌هاي فلسفي ابن‌سينا متأثر بوده و متناظر با آن مواضعي را كه مقلّدانه تحت سيطره و گفتمان حكمت سينوي قرار نداشته‌است، به‌تفكيك بيان مي‌نماييم و با اتكاء به روش «تطبيقي-تحليلي و گاهي انتقادي» و به‌استناد آثار برجسته‌ي خواجه و شيخ‌الرئيس، نشان خواهيم داد كه بيشترين تأثيرپذيري كلام خواجوي از حكمت سينوي در مسئله توحيد و خداشناسي و كمترين آن در مسأله خالقيت بوده‌است.

1400/10/15

65046