4060پ

Sociological study of the phenomenon of Cohabitation

دكتري تخصصي

جامعه‌شناسي - بررسي مسائل اجتماعي ايران

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

1398

1398/7/17

عالي

252ص.

دانش ، پروانه - جواهري ، فاطمه

زاهدي مازندراني ، محمدجواد

228-236

cohabitation, marriage, family changes, individualism, life style, subcultures

در طي سالهاي اخير هنجارها و ارزشهاي حاكم بر زندگي خانوادگي در سراسر جهان تغييريافته، جامعه ما نيز در اين زمينه تحولات گسترده اي را تجربه كرده است ازجمله آن‌ها مي توان به شكل گيري پديدۀ همباشي در كلان‌شهر تهران اشاره كرد. اين شيوه تعامل بين دو جنس شايد در ممالك ديگر امري عادي باشد، اما در جامعه ما به‌عنوان يك شوك فرهنگي در نظر گرفته مي شود. ازآنجاكه در جامعۀ ما ارزشهاي سنتي و ديني مقبول و مبناي رفتار و به‌نوعي هنجار است و عرف جامعه با اين ارزشهاي سنتي و ديني همخواني بيشتري دارد و از طرفي ارزشها و باورهاي مدرن در تقابل و تعارض با ارزشهاي سنتي و در حال شكل گيري و بازتوليد در بين نسل جوان است، گروههاي مختلف در جامعه هر كدام تحليل هاي متفاوتي از پديدۀ همباشي دارند و هر كدام زمينه ها و شرايط متفاوتي را در گسترش و شكل گيري اين پديده تاثيرگذار مي دانند. اين پژوهش در پي مطالعه پديدۀ همباشي از نگاه همباش ها، روحانيون و جامعه شناسان است. براي انجام اين پژوهش از روش كيفي(زمينه اي، تماتيك) به همراه تحليل ثانويه پيمايش ارزشها و نگرشهاي ايرانيان استفاده شده است. گروههاي موردمطالعه كه شامل 20 نفر از افرادي كه تجربۀ همباشي را دارند،7 روحاني و 7 جامعه شناس هستند با روش نمونه گيري گلوله برفي و هدفمند تعيين شدند و با مصاحبه هاي عميق موردمطالعه قرار گرفتند، از مصاحبه هاي انجام شده با همباش ها، زير مقوله و مقوله هايي به دست آمد و با توجه به آن‌ها، شرايط علي، زمينه اي، مداخله گر، استراتژي و پيامدهاي اين سبك از زندگي ازنظر همباش ها مشخص گرديد. همچنين در بخش مصاحبه با كارشناسان و صاحب نظران جامعه شناس و روحاني كه با روش تماتيك تحليل شد مضامين اصلي و فرعي به دست آمد و در بخش تحليل ثانويه به بررسي نگرش مردم در رابطه با پديدۀ همباشي پرداخته شده است. يافته هاي پژوهش نشان داد كه ازنظر افراد همباش بي تفاوتي عاطفي، تفاوت نسلي، بازانديشي، هزينه سود، به‌عنوان شرايط علي؛ فاصله بين بلوغ جنسي و بلوغ اقتصادي؛ مهاجرت شغلي-تحصيلي، تجربۀ زندگي مجردي به‌عنوان شرايط زمينه اي؛ تغيير سبك زندگي، تقدس زدايي از ازدواج؛ داغ ننگ به‌عنوان شرايط مداخله گر؛ آشنايي با همباشي، تجربه دوستي با جنس مقابل؛ بازتعريف نقش هاي جنسيتي، تقسيم هزينه هاي زندگي بين دو طرف، رفع موقت نيازها؛ به‌عنوان استراتژي ها و آسيب‌پذيري دختران و پسران، داغ ننگ، عدم ثبات در زندگي همباش ها؛ كاهش تعامل اجتماعي، كاهش كاركرد خانواده به‌عنوان پيامدهاي اين سبك از زندگي است. ازنظر روحانيون عوامل ديني (فقدان دانش ديني، عدم استفاده از دانش روحانيون، نامتعارف بودن ازدواج موقت، تقدس زدايي از دين، تخريب معنويت) عوامل فرهنگي (الگوپذيري از غرب، كژكارد شدن سنتها و عرف، هنجارشكني دختران) عوامل اجتماعي ( پذيرش رشد همباشي، تاثير رسانه ها) عوامل اقتصادي (حسابگرايانه عمل كردن، شرايط نامناسب اشتغال) عوامل سياسي (كاهش عملگرايي، عدم وضع قانون تنبيه) عوامل فردي (رفع تمايلات جنسي) ازجمله عوامل تاثيرگذار بر رشد پديدۀ همباشي است. ازنظر جامعه شناسان نيز عوامل اجتماعي (فردگرايي، رشد عقلانيت، رشد مدرنيته؛ ضرورت اجتماعي، رشد كاركرد منفي خانواده) عوامل فرهنگي (گمنامي، عدم آموزش، شكل گيري رابطۀ سيال عاطفي، پذيرش دوستي دختر و پسر، سنت شكني، جاذبۀ همباشي) عوامل اقتصادي (مصرف‌گرايي، بي ثباتي اقتصادي، افزايش هزينه هاي زندگي) عوامل فردي (رضايت از زندگي همباشي، ترس از طلاق، ويژگي شخصيتي متفاوت) به‌عنوان عوامل تاثيرگذار بر رشد پديدۀ همباشي است. نتايج تحليل ثانويه سومين پيمايش ارزش ها و نگرش‌هاي ايرانيآن‌كه با جامعه ي آماري 14906 نفر و در بين افراد بلاي 15 سال در كل كشور انجام شده است نشان داد نزديك به 97 درصد از پاسخگويان با زندگي دختر و پسر بدون ازدواج مخالف هستند. ميزان نگرش مثبت (موافق) به رابطه همباشي براي مردان بيشتر از زنان، براي جوانان بيشتر از ساير گروههاي سني، براي افراد مجرد بيشتر از متاهلين، براي افراد ساكن در شهر بيشتر از روستا و براي افراد محصل و دانشجو بيشتر از سايرين بوده است. همچنين، هرچه سطح تحصيلات بالاتر رفته، نگرش مثبت به رابطۀ همباشي افزايش يافته است.

1400/8/10

63353