23930پ

investigating the issue of shipping on the Karun River in the period of Nasser al-Din Shah with emphasis on the role of Khorramshahr port

كارشىاسي ارشد

تاريخ گرايش: تاريخ ايران اسلامي

مركز تهران جنوب

1399

1399/04/21

خوب

106ص

عليرضا علي صوفي

محسن بيگدلي

99-103ص

Khuzestan, Karun, Khorramshahr, Mohammareh, Persian Gulf, England, Qajar

مركز تهران جنوب

86 1 چكيده: رود كارون و بندر خرمشهر دو نام آشنا براي هر محقق تاريخ است. كارون پس از طي صدها كيلومتر به خرمشهر رسيده و مقصد نهايي خود را باز مي يابد. در طول تاريخ اين رود و اين بندر مورد استفاده بسياري از نسلهاي انساني قرار گرفته اند. سر انجام اينكه در دوره ناصرالدين شاه قاجار، طي فرماني اين رودخانه از خرمشهر تا اهواز براي استفاده كليه كشورها آزاد اعلام گرديد. اما واقعيت اين بود كه امپراتوري بريتانيا با داشتن نيرومندترين قوه بحريه و نيز كشتي هاي تجاري، مي توانست بيشترين بهره و صرفه اقتصادي را از اين اتفاق داشته باشد. ازين گذشته، انگليسي ها دو قرن پيش از صدور اين فرمان در اقيانوس هند و درياي عمان و خليج پارس حضوري غالب داشتند. بندر بصره و تعدادي از جزاير عربي خليج فارس تحت سلطه هژموني بريتانيا قرار داشتند. انگليسي ها با اصرار فراوان و صبر و حوصله مثال زدني توانستند حكومت ايران را به اين امر ترغيب كنند.كشتيراني در كارون را شايد بتوان آخرين حلقه زنجيري دانست كه از هند به سمت عراق و ايران كشيده شده بود. در اين ميان نقش شاه قاجار و دولتمردان پيرامونش در چگونگي اعطاي اين امتياز نيز قابل بحث است. با لحاظ آنچه گفته شد اين پژوهش به دنبال پاسخ به اين سوال كليدي است كه كشتيراني در كارون چه نتايجي در سطح داخلي وبين المللي داشته است؟ وفرض براين است كه آثار مثبت آن در سطح داخلي موجب رونق ارتباطات وتسهيل تجارت بين شهرهاي اطراف كارون ازيك سو و اهواز و اين شهرها و مسيرهاي تجاري در خليج فارس و بصره ومعرفي بندر خرمشهر به جهان بيرون وكشورهاي همجوار گرديد.اما آثار منفي آن نيز عبارتند دخالت بيگانگان در امور تجارت وبازرگاني داخلي و همچنين ارتباط بيشتر با بوميان بدون نظارت حاكميت ملي از يك سو و افزايش رقابت روسها با انگليسي ها است. وسوال فرعي اين تحقيق عبارت است از : قرارداد كشتيراني كارون با بريتانيا چه اثراتي بر زندگي بوميان داشته است ؟ دراينجا نيز فرض بر اين است كه موجب رونق زندگي ساكنان اهواز ،خرمشهر وآشنايي وارتباط تجاري بيشتر آنان بايكديگر وبا دنياي خارج گرديد.

1400/04/09

62543