چكيده
مهمترين وظيفه دستگاه قضايي اجراي عدالت و اقامه حق و دفع باطل است، اما انجام اين وظيفه تا حد زيادي به اخلاق و آداب مربوط به قضاوت بستگي دارد و اگر عدالت، روح قضاوت است، اخلاق و آداب قضا، روح عدالت به شمار ميآيد. بر پايه تعاليم اسلام، قاضي هرگز به مقام والاي داوري نميرسد و مظهر عدل الهي نميگردد و جايگاه حقوقي خود را نمييابد مگر اينكه به علم و ادب آراسته گردد. اخلاق و آداب قضاوت در اسلام از شرع انور گرفته شده است و با دقت در آيات قرآن كريم و روايات صادره از پيامبر اسلام و اهل بيت ايشان(عليهم السلام) و با مراجعه به كتابهاي فقهاي اسلامي، ميتوانيم اخلاق و آداب قضاي اسلامي را استنباط و استخراج كنيم. بر همين اساس است كه ميبينيم قاضي مؤدّب به اخلاق و آداب قضا، بر خط اعتدال حركت ميكند، رفتار او با اصحاب دعوي يكسان است، در قضاوت نرم و ملايم است، اما ضعف از خود نشان نميدهد.
مواردي از قبيل اصل تساوي ، اصل تناظر، اصل عدالت ، اصل استقلال و بيطرفي قاضي، اصل دقت و سرعت در رسيدگي به پرونده ها .... از مصاديق اخلاق حرفه¬اي قضاوت مي¬باشد كه در اين پژوهش مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته و مستندات فقهي و حقوقي اين موارد تبيين گشته است، و حال سوال اينجاست كه قضات در داوري و قضاوت در سيستم قضايي اسلام و در ارتباط با حقوق مردم در گستره قوانين اسلامي چگونه بايد از لحاظ حرفه¬اي رفتار نمايند با اين فرض كه از آنجايي كه براي قاضي امكان خطا و اشتباه وجود دارد و با جان، مال، عرض و ناموس مردم سر و كار دارد بايد عدالت كاري را رعايت نموده و داراي ويژگيهايي از قبيل (مسئوليت پذيري، وجدان كاري، صداقت و مراعات حقوق مراجعان) باشد. اين تحقيق بر پايه روش تحليلي-توصيفي و منطقي استوار است و ابزار آن اسنادي و كتابخانه¬اي مي¬باشد و تجزيه و تحليل داده¬ها نيز به صورت نظري و توصيفي صورت گرفته است و در پايان اين تحقيق مشاهده مي¬كنيم كه قاضي از لحاظ فقهي و حقوقي چه خصوصياتي مي¬بايست داشته باشد و اخلاق حرفه¬اي چه تاثيري در عدالت و رفتار قضات داشته و چه قوانين و نهادهايي براي نظارت بر رفتار قضات وضع و تاسيس شده¬اند.
