چكيده
از مهمترين و كاربردي ترين وظايف عالمان دين و قرآن پژوهان واكاوي و پرده برداري از پيام ها و الهامات
الهي در قرآن كريم است. پيام هايي كه در قالب الفاظ و عبارات قرآن و همچنين چگونگي تنظيم و
تنسيق آنها بيان شده است و چنانچه مي دانيم از مقدمات ضروري و لازم جهت دستيابي به آنها در كنار
ديگر موارد؛ داشتن توجه كافي به علوم مقدماتي تفسير قرآن از جمله دانش تقديم و تاخير است. اين
دانش كه از زمان نزول قرآن مورد توجه و عنايت حضرت رسول )ص( بوده، همواره رو به رشد و شكوفايي
بوده است. از جمله سوالات اساسي اين فن بلاغي، چيستي مباني آن و چگونگي كاربرد و تأثيرگذاريش در
تفسير كلام الله است. اين رساله دكتري با روش توصيفي، تحليلي بر پايه ي اطلاعات كتابخانه اي در پنج
فصل، كنار ديگر سوالات و فرضيات، اين دو سوال كليدي را مورد بررسي و مطالعه قرار داده است. با
احصاء كردن پنج مبنا كه دو مورد آن به گونه اي عام و همگاني در هر نوشتاري مطرح است و سه مورد
هم ويژه ي قرآن كريم مي باشد، پيش فرضها و باورهاي بنيادين وجود چنين اسلوب بلاغي در قرآن كريم
و همچنين حكيمانه بودن تقديم و تاخيرها و زيبايي شناختي اعجاب آور آنها را بخوبي روشن نموده و
سپس با آوردن نمونه هايي از روايات معصومان )ع( و از مكتب تفسيري صحابه و تابعين و همچنين سيره
ي علماء و مفسرين از متقدمين تا معاصرين و ارائه ي نمونه هايي كه كمتر مورد توجه صاحب نظران قرار
گرفته است، تاثيرگذاري توجه به اين دانش را روشن و معين نموده است. اين پژوهش به نتايجي چند از
جمله اعجاز بلاغي قرآن در راستاي چينش الفاظ و عبارات، زيبايي شناختي شگفت انگيزه كلام خدا، تاثير
بسيار عميقِ توجه به تقديم و تاخير در تفسير قرآن و وارد شدن آسيبها و كاستيهاي قابل توجهي بر اثر
بي دقتي نسبت به اين نكته بلاغي در تفسير رسيده است. پژوهش حاضر تأكيد دارد كه مفسرين بايد
متوجه اين نكته باشند كه بسياري از پيامهاي الهي از طريق توجه به چينش الفاظ و عبارات، و همچنين
آيات و موضوعات بدست مي آيد.
