23791پ

The image of Amir al-Moʹmenin Ali (AS) in Sheikh Mufidʹs historiography and its comparative comparison with the written heritage of Sunnis

كارشىاسي ارشد

تاريخ تشيع

مركز تهران جنوب

1398

1398/06/26

بسيارخوب

289ص

مجتبي سلطاني احمدي

مهدي عبادي

276-287ص

Ali, Al-Irshad, Shaykh Mufid, Tabaqat Al-Kubra, Ibn Sa‘d, Tadhkirat Al-Khawas

مركز تهران جنوب

چكيده: هدف از پژوهش اين بوده است كه شخصيت علي  ع( را از نگاه تشيع با ميراث مكتوب اهل سنت به مقايسه و چالش بكشاند. اين مقايسه و چالش تنها براي چگونگي بازگويي روايات در باب علي  ع( در دو جريان مذهبي شيعي و سني نبوده، بلكه خواهان بررسي ديدگاههاي متفاوت و مشابه از علي  ع( در فريقين بوده است تا از رهگذر نقد و ارزيابي آنها بتواند نگاهي نو و جديد از علي  ع( را به نمايش بگذارد. كتاب الارشاد شيخ مفيد نخستين كتاب جامع و استوارترين تاريخ روايي در باب زندگاني ائمه است كه از لحاظ سبك و محتوا بر آثار پس از خود تأثير گذارده و به عنوان نمايندة تشيع در نظر گرفته شده است. از كتابهاي اهل تسنن نيز سه كتاب به عنوان نماينده انتخاب گرديده است: كتاب طبقات الكبريا بن سعد از منابع متقدم و دست اول تاريخ اسلام كه اطلاعات بسياري درباره صحابه و تابعين ارائه داده و يكي از منابع مرجع براي ديگر آثارِ زمان بعد از خود بوده است. تذكرة الخواص سبط بن جوزي كه از انديشمندان اعتدالي اهل سنت در قرن هفتم بوده كه ضمن اعتقاد به خلافت خلفا به گزارش فضايل و مناقب اهل بيت نيز پرداخته است. مقتل اميرالمؤمنين ابن ابي الدنيا كه در گروه كهنترين كتبي قرار دارد كه به شيوه مُسند به موضوع شهادت اميرالمؤمنين پرداخته و نويسندگان پس از او بسيار به آن استناد كردهاند. با اين دستهبندي، بقية كتابهاي اهل سنت، موافق يا مخالف با روايات شيخ مفيد در گروه نمايندة خود قرار ميگيرند. در اين پژوهش روايتهاي كتاب الارشادب ه همراه كتابهاي مورد قياس با خود، در فصولي جداگانه مورد بحث و بررسي و ارزيابي قرار گرفته است. نتيجه آنكه در آثار تشيع و تسنن وجه تشابه در تبيين سيماي علي  ع( بيان برجستگيهاي شخصيتي علي  ع( در حوزههاي همراهي با پيامبر، پيشگامي در جهاد، برجستگي اخلاقي، قضايي و علمي ميباشد. اهل تسنن عموما براي هر چهار خليفه نخست فضيلتهاي مشترك و مشابه بيان ميكنند و فضايل علي را هم با رعايتِ اصل قابل خدشه عدالت صحابه به گونهاي بازگو ميكنند كه از منزلت خلفاي قبل كاسته نشود يا همان فضايل را به نوعي براي سه خليفه قبلي نيز بيان ميكنند. در واقع حفظ جايگاه صحابه، ياد نكردن از اختلافات صحابه، و سعي در ترسيم روابط پسنديده ميان صحابه از اصول كلي تاريخنگاري آنان ميباشد. اگر اثري از اهل سنت مانند تذكره الخواص فاقد برخي از اين اصول مانند ترسيم روابط پسنديده ميان صحابه باشد، در ميان اهل سنت رواج كمتري پيدا ميكند. در الارشاد و تاريخنگاري شيخ مفيد با عنايت به دو اصل عصمت و منصوص بودن امامت ايشان به مسئله شايستگي جانشيني علي  ع( پس از رحلت رسول الله و حوادث پس از رحلت پيامبر توجه ويژه شده و با تكيه بر شأن نزول برخي آيات قرآن و احاديث وارده فضايل علي  ع( بسيار برجستهتر از ساير صحابه بيان گرديده است.

1399/11/08

61713