23568پ

Hajj and Pilgrimage in the Fatimid Era

كارشناسي ارشد

تاريخ اسلام گرايش: تاريخ تشيع

مركز تهران جنوب

1397

1397/10/29

بسيارخوب

91ص

مهدي عبادي

مجتبي سلطاني احمدي

84-89ص

Hajj; Pilgrimage; Fatimid; Mecca; Egypt; Qarmatians

مركز تهران جنوب

پژوهش «حج و حج‌گزاري در دوران فاطميان» با توجه به ويژگي‌هاي مذهبي و سياسي حكومت فاطميان، تلاش مي‌كند تا با استفاده و تحليل منابع تاريخي، ضمن توصيف و تحليل حج در عقايد و سياست‌هاي حكومت فاطميان، تأثير عقايد، سياست‌ها و اقدامات فاطميان دربارۀ حج را بر حج‌گزاري مسلمانان آن دوران، تبيين كند. تلاش براي ارائۀ تصويري از حج و حج‌گزاري در دورۀ فاطميان، به‌مثابۀ بيش از دو قرن و نيم تجربۀ تاريخي دربارۀ حج، مي‌تواند در تصميم‌سازي‌‌ها و تصميم‌گيري‌هاي سياست‌گذاران حج در كشورهاي اسلامي مؤثر واقع شود و يا دست‌كم تأييد و مقوّمي براي برخي سياست‌ها و تصويري از عاقبت عينيِ برخي ديگر از سياست‌ها در قبال حج و حج‌گزاري باشد. اعتقادات باطني فاطميان دربارۀ حج، فارغ از درستي و يا نادرستي آن، برخلاف تبليغات مخالفان آنان، به معناي نفي و عدم توجه به ظواهر اين فريضۀ شرعي نبود و حتي بدون در نظر گرفتن عقايد، از توجه به حج، منافعي براي فاطميان متصور بود كه مهم‌ترين اين منافع، اثبات حقانيت و شايستگي آنان براي خلافت بر جهان اسلام و زدودن تبليغاتي بود كه آنان را در جنايات قرامطه عليه حجاج، هم‌داستان معرفي مي‌كرد. فاطميان براي جلب اين منافع، سياست‌هايي را در پيش گرفتند كه ميزان تحقق اين سياست‌ها در ادوار مختلف اين سلسله، متفاوت است. اهم اين سياست‌ها، تأكيد بر ذكر نام آنان در خطبه‌هاي موسم حج به‌عنوان خلافت مشروع جهان اسلام و همچنين تأمين امنيت و اعزام باشكوه موكب حج مصر بود، اما اقداماتي كه آنان براي تحقق اين سياست‌ها انجام دادند، تأثيراتي را بر حج‌گزاري مسلمانان داشت. تأثير اين اقدام‌ها، ابعادي مثبت و ابعادي منفي داشت. ابعاد مثبت شامل امنيت راه و رفاه حجاج مصري و حتي در مقاطعي امنيت و رفاه در مكه در ادوار اقتدار فاطميان بود اما وجه منفي اين اقدامات بيشتر از ناحيۀ رقابت با عباسيان در اجراي اين سياست‌ها بود كه درنتيجۀ آن حجاج عراقي يا مصري در سال‌هايي از حج محروم مي‌شدند و يا شهر مكه از جانب فاطميان با ابزار تحريم اقتصادي، تهديد مي‌شد كه همۀ اين‌ها مؤيدي تاريخي بر لزوم جدايي حج از روابط سياسي كشورهاست.

1399/03/21

59591