3638پ

A tree symbol in Iranian local legends

كارشناسي ارشد

زبان و ادبيات فارسي

دانشگاه پيام نور رشت

1398

1398/6/30

خوب

108ص.

فرهنگي ، سهيلا

حيدري ، مريم

83-92

fiction , myth , tree , culture , symbol

نماد از كهن‌ترين ابزارهاي بياني است كه به زبان توانايي و پويايي مي‌دهد و دليل اصلي استفاده از آن، عدم امكان بيان معاني و مضامين مختلف به زبان عادي است. هيچ ملّتي را نمي‌توان شناخت و به ژرفاي انديشة آن پي برد، مگر اينكه ريشة باورهاي آن ملّت را دريافت. نمادها و اسطوره‌ها‌ي هر قوم و ملّتي را بايد از لابه‌لاي برگ‌ها‌ي تاريخ و كنش‌ها‌ي آييني آن ملّت بيرون كشيد. اسطوره‌ها‌ و نمادها را مي‌توان از طريق گوياترين زبانشان، يعني متون كهن ادبي و ديني و نيز افسانه‌ها‌ي به‌جا مانده از دوران گذشته -كه سينه به سينه نقل شده‌اند- شناخت و به محتواي پنهان آن‌ها پي برد. نماد درخت يكي از قديمي‌ترين نمادهايي است كه از ابتداي تمدّن بشري تا كنون مورد توجه و استفاده بوده،‌ چرا كه سرسبزي، حيات و بركت همواره جزئي تفكيك‌ناپذير از آن بوده است. اين نماد در هر آيين و زمانه‌اي به گونه‌اي به تصوير در آمده است. در اين پژوهش با بهره گيري از روش تحليلي- توصيفي به بررسي نماد درخت در افسانه‌ها‌ي محلّي ايران شامل افسانه‌ها‌ي مربوط به عشاير كهگيلويه و بوير احمد، ‌فارس، ‌‌كردستان، گيلان، مازندران، ‌‌خوزستان، ‌‌اصفهان و ...، ‌بر پاية نقد اسطوره‌اي پرداخته مي‌شود. نماد درخت در ميان سمبل‌ها‌ي ادبي ما از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است و با تحليل آن مي‌توان ارتباط اين معاني ضمني را با الگوهاي ازلي موجود در روان جمعي بشر تبيين كرد. مفاهيم عميق و نمادين گياهان، به خصوص درخت، ‌در متون كهن و افسانه‌ها‌ي مربوط به هر منطقه فراوان است و همة اين مفاهيم به نوعي بيانگر صورتي از يك نظام اعتقادي يا فكري است كه در گذر زمان فرسوده نمي‌شود، بلكه حيات خود را در پهنة آيين‌ها‌ و سنت‌ها‌ي مردمي ‌ادامه مي‌دهد و محتواي غني و سرشار آن ‌‌همچنان در ابعاد مختلف زندگي انسان‌ها‌ به صورت آيين تجلي مي‌كند. براي نمونه گزينش و كاربرد نارنج، ترنج و انار در افسانه‌ها‌ي محلّي ايران بي‌دليل نيست و با باورهاي عامّه دربارة اين ميوه‌ها‌ و نيز نقش و جايگاه آن‌ها در اساطير ارتباط دارد. همچنين در فرهنگ ايراني براي برخي از گياهان و درختان فايده و تقدّس خاصي قائل بوده‌اند، گل‌ها و گياهاني مانند اسپند، گل محمدي، درخت چنار، درخت سرو و ... . نتايج اين پژوهش مي‌تواند مفاهيم نمادهاي مربوط به درخت را در افسانه‌هاي محلّي ايران آشكار كند و در خوانش افسانه‌ها‌ راهگشا باشد، چراكه نقد اسطوره‌اي تلفيقي از يافته‌ها‌ي روانشناسي، تحليل اديان و تأويل متون ادبي به دست مي‌دهد.

1398/11/26

59174