بررسي حكمت و شيوه¬هاي حكمت¬سرايي در شاهنامۀ فردوسي

The scrutiny of wisdom and didactic compose method in Ferdowsiʹs Shahnam

دكتري

زبان و ادبيات فارسي

مركز تحصيلات تكميلي پيام نور تهران

98/4/12

خيلي خوب

147ص.

اكبر شاملو

ندارد

ندارد

Ferdowsiʹs Shahnameh, Wisdom, Wisdom elocution,Content Analysis

ابراهيم واشقاني فراهاني استاد راهنما

ادبيّات فارسي از آغاز با پند و حكمت همراه و توأم بوده و به مرحله اي از رشد نايل شد كه در خدمت تعالي و رشد فرد و جامعه در آمد. شعر فارسي از ابتداي دورۀ تكامل خويش، داراي مضامين پندآموز و حكمت‌آميز بسيار بوده و حكمت سرايي، از شيوه هاي مهم و مؤثّر در مقولۀ تعليم و تربيت محسوب مي شود كه اشعار فردوسي حكيم از جملۀ نمونه‌هاي والاي آن است. با توجه به اينكه حكمت در شاهنامه بسيار گسترده بوده و امكان بررسي تمام جنبه¬هاي آن وجود ندارد لذا اين پژوهش با هدف بررسي دلايل حكمت سرايي و شيوه هاي بيان حكمت در شاهنامۀ فردوسي و تحليل محتواي كيفي و كمّي موضوعات و ابياتي كه جنبۀ پندآموزي آن بارزتر است؛ نوشته شده. با توجّه به هدف، نوع و ماهيّت نظري اين رساله، تمام بخش هاي شاهنامۀ فردوسي به صورت ژرفانگري و بنا به نوع جستجوي كمّي و كيفي، مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است. روش تحقيق بر اساس راهبرد و مسير اجرا با رويكرد توصيفي- تحليلي و مبتني بر داده هاي كتابخانه اي است. دستاورد پژوهش، حاكي از اين است كه حكمت سرايي در شاهنامه، 97 موضوع و حدود 2000 بيت را شامل مي شود. برخي از علل و عوامل حكمت سرايي درشاهنامه دروني است و بستگي به شخصيّت فردوسي دارد و برخي ديگر عامل بيروني و محيطي است و بستگي به جامعۀ ايراني دارد. حكيم توس، به دليل تأثير بيشتر بر خوانندگان و شنوندگان شاهنامه، از شيوه هاي گوناگوني براي بيان پند و حكمت خود بهره برده است. با توجّه به نتايج تحليل محتواي كمّي شاهنامه، 59% موضوعات و ابيات پندآموز، در دورۀ تاريخي كه حدود يك سوم كل شاهنامه (18000بيت) را تشكيل مي دهد؛ 35% در دورۀ پهلواني كه حدود دو سوم شاهنامه(40000بيت) است و 6% در دورۀ اساطيري كه حدود 2100 بيت را شامل مي شود؛ آمده است و فردوسي بيشتر اين ابيات پندآموز را با رويكرد حكمت عملي، حكمت سرايي كرده است.

98/7/2

امامي

56536