۲۳۲۸۵پ

Ecological management role on the protection of agricultural land in the rural area to develop second homes ;(case study shemiranat rural area township )

كارشناسي ارشد

جغرافيا گرايش: مديريت و برنامه ريزي روستايي

مركز تهران جنوب

۱۳۹۵

۱۳۹۵/۱۱/۱۳

بسيارخوب

۴۱۳ص

قدير فيروزنيا

عبدالرضا ركن الدين افتخاري

۳۴۲-۳۵۴ص

Ecological management, agricultural lands, Second houses, Shemiran, Rural areas

دانشگاه پيام نور/مركز تهران جنوب

امروزه، مديريت محيطي يكي از اولويتهاي مديريت راهبردي كشورها قلمداد مي شود؛ چرا كه رشد نااطميناني و ناامني در مديريت زمين، آب، خاك، مراتع، جنگلها، حيات وحش، سكونتگاههاي انساني و غيره در گستره حيات و سرزمين، بيش از پيش خود را نشان مي دهد. امروزه بحث ها و نگراني ها در مورد تغييرات زيست – محيطي و تغييرات كاربري زمين مورد توجه جدي قرار گرفته است، در چنين وضعيتي كاربري پايدار زمين به موضوع تحليلي و سياسي مهمي تبديل شده است كه به منظور برنامه ريزي و كنترل زمين و تحولات آن، لازم است عوامل تأثير گذار بر آن را شناسايي كرد. استقرار فضايي فعاليت ها پيامد مستقيمي در رابطه با كيفيت محيط زيست در يك ناحيه به دنبال دارد و زماني به صورت يك مسأله مطرح مي شود كه كاربري هاي شكل گرفته در فضاي جغرافيايي تضادهايي به لحاظ سازگاري و مطلوبيت داشته باشند يكي از عوامل بروز تغييرات كاربري زمين، فعاليت هاي ساخت و ساز است، كه عدم مديريت صحيح ساخت‌و‌ساز خانه هاي دوم مي تواند پيامدهاي زيست – محيطي، اجتماعي و اقتصادي را به همراه داشته باشد. افزايش تعداد خانه هاي دوم وكمبود اراضي باير در روستاها سبب شده كه عده‌اي از گردشگران با خريد اراضي كشاورزي آنها را به ويلا يا خانه دوم تبديل نمايند. در واقع تقاضاي زمين براي احداث خانه هاي دوم، باعث تغيير كاربري اراضي كشاورزي و تبديل آنها به ويلاهاي ييلاقي مي شود كه اين امر شرايط مناسبي براي حفظ فعاليت هاي كشاورزي نيست. در نتيجه گسترش بدون برنامه خانه هاي دوم باعث از دست رفتن اراضي مرغوب و نيمه مرغوب كشاورزي مي شود . محدوده مورد مطالعه نيز از اين امر مستثناء نيست و در طول چند دهه اخير نيز به دليل وجود شرايط آب و هوايي مناسب و چشم اندازهاي زيباي كوهستاني، تراكم خانه هاي دوم و تغيير كاربري اراضي روبه گسترشي داشته است. از آنجا كه بخش اعظم خانه هاي دوم يا ويلاها بدون برنامه قبلي ساخته مي شوند ، اين امر زمينه تغيير كاربري اراضي مسكوني را بيش از پيش فراهم مي نمايد. پس ضروري است كه عوامل موثر بر حفاظت از اراضي و يا عوامل موثر بر تغيير كاربري اراضي كشاورزي، و به تعبيري ديگر مديريت اكولوژيكي در نواحي روستايي مورد بررسي قرار گيرد. از اين رو در تحقيق حاضر تلاش شده است كه نقش مديريت اكولوژيكي روستايي در حفاظت و يا جلوگيري از تغيير كاربري اراضي كشاورزي و تبديل آن به ويلاها مشخص شود. با توجه به نكات فوق و نقشي كه گسترش خانه‌هاي دوم در تغيير اراضي كشاورزي منطقه دارند، اين تحقيق در جستجوي ارائه پاسخ به سؤال اصلي زير انجام پذيرفته است: مديريت اكولوژيكي روستايي تا چه اندازه بر تغيير كاربري اراضي كشاورزي به خانه هاي دوم،در شهرستان شميرانات نقش دارد؟ در اين تحقيق كه با استفاده از روش توصيفي – تحليلي و با بهره گيري از شيوه مطالعات اسنادي و كتابخانه اي(بررسي سوابق و پيشينه تحقيق و همچنين استفاده از GIS و تحليل عكس هاي هوايي و تصاوير ماهواره اي در سه دوره زماني 1335،1370و 1393 و تهيه نقشه هاي كاربري براي مناطق مورد مطالعه) ، و شيوه ميداني(مشاهده و طراحي و تكميل پرسشنامه مديران محلي، سرپرستان خانوار و صاحبان ويلاها) انجام گرفته مشخص شد كه طي سالهاي 35 تا 93 ساخت خانه هاي دوم روندي افزايشي داشته و اراضي كشاورزي و باغات روندي كاهشي داشته است، به طوري كه نسبت اراضي مسكوني از 0.23 به 2.54 درصد و اراضي كشاورزي و باغات از 8.54 به 7.44 درصد كاهش داشته است. همچنين بين روند تغييرات وسعت اراضي كشاورزي و باغات با مسكوني ناحيه مورد مطالعه در سال 35-95 ضريب همبستگي برابر 0.992- وجود دارد و سطح معناداري آن برابر 0.080 مي باشد. در نتيجه كاهش اراضي كشاورزي و باغات و افزايش اراضي مسكوني نشان از رشد ساخت و ساز خانه هاي دوم در سال هاي اخير دارد و همچنين كاهش زمين هاي باير و مراتع به همراه افزايش اراضي مسكوني نشان از عدم سياست دولت و مديران روستايي در جهت حفظ اراضي كشاورزي و باغي و جلوگيري از رشد ساخت و سازهاي غير مجاز دارد. با توجه به نتايج بدست آمده در آزمون ضريب همبستگي رگرسيون چندگانه مي توان بيان داشت كه مديريت اكولوژيكي روستايي نقش موثري در حفاظت از تغيير اراضي كشاورزي شهرستان شميرانات دارد همچنين حفظ رفتار و فرهنگ مديريت توليدي، مديران محلي، نقش موثري در جلوگيري از تغيير اراضي كشاورزي در شهرستان دارند.؛ فلذا علاوه بر توانمندسازي رفتار اكولوژيكي مديريت محلي بايستي به مواردي همچون مديريت صحيح و برنامه ريزي ، ايجاد طرح هاي بازنگري و فرهنگ سازي براي شهرنشينان ، همچنين جلوگيري از ساخت و سازهاي غيرمجاز و برخورد با متخلفين و نظارت بر روستاها، تأمين نيازهاي روستائيان جهت جلوگيري از فروش اراضي، ايجاد مشاغل براي روستاييان به ويژه جوانان ، فرهنگ سازي براي صاحبان ويلاها، جلوگيري از فروش اراضي به افراد غير بومي؛ توجه نمود.

۱۳۹۸/۰۳/۰۱

53795