PHD ۹۳۵

Narratological analysis of Allegory of Dream (With emphasis on Persian narratives

دكتري

زبان و ادبيّات فارسي

مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه پيام نور

۱۳۹۰

۱۳۹۷/۰۳/۱۹

عالي

۱۵۷ ص

گرجي مصطفي

علي‌پور گسكري بهناز

۱۴۸ - ۱۵۷ ص

Narratology, structuralism, literary genre, imaginary travelogue, Allegory of dream.

گرجي مصطفي علي‌پور گسكري بهناز فرهودي پور فاطمه

اين پژوهش در پي توصيف ساختار روايي نوع ادبي تمثيل رؤياست و مي¬كوشد تا به اين سؤالات پاسخ گويد كه سرچشمة نوع ادبي تمثيل¬رؤيا چرا و چگونه موضوع مناقشاتي دامنه‌دار بوده‌¬است و متون و منابع مربوط به سفرهاي روحاني به جهان بازپسين كجاست؟ از آنجا كه ¬كمدي الهي دانته كه يكي از مهم¬ترين اشعار قرون وسطي است ذيل نوع ادبي تمثيل رؤيا دسته¬بندي ¬مي¬شود، بازيابي منشأ اين نوع ادبي از قرن هجدهم در اروپا آغاز شد و عده¬اي از مستشرقان ريشة آن را در شرق و در روايت¬هاي ايراني ـ اسلامي بازجستند و عدّه¬اي ديگر در منابع يونان باستان. در فرهنگ¬هاي ادبي جهان به اثر قرون وسطاييِ داستان گل سرخ به عنوان بهترين نمونة كهن اشاره شده است امّا دربارة نمونه¬هاي قديم¬تر سخني گفته نشده است. با گسترشِ منابع پژوهش در دايرة زمان و مكان مي توان به اين نتيجه رسيد كه منشأ اين نوع داستان¬پردازي، به زمان و مكان معيّني محدود نمي¬-شود و در عالم اسطوره و قبايل بدويِ، دور از قلمروِ تمدّن¬هاي بزرگ جهان، هم نظايري دارد و بيش از آن¬كه حاصلِ گرته¬برداري تمدّني از تمدّن ديگر باشند، به محتواي كهن¬الگويي بشر و تخيّل او از مفهوم مرگ و زندگي دوباره وابسته ¬است. با توجّه به اينكه اين ¬نوع روايت ساختار واحدي دارد و از قراردادهايي يكسان تبعيت مي¬كند، كوشيديم با استفاده از روشِ تحليلي ـ انتقادي و بر اساسِ رويكرد ساختارگرايي، كاركردهاي چندين روايت از سفرهاي روحاني در جهان مردگان را، در گسترۀ زماني و مكاني گوناگون، استخراج، مقايسه و ذيل نوع ادبي «تمثيل رؤيا» دسته¬بندي كنيم و مناسبات بينامتني موجود ميان آنان را به¬طور مختصر نشان دهيم. پس از ارائة تعريف جديدي از اصطلاح تمثيل رؤيا، با نگاهي انتقادي به روايت‌هاي آفريده شده در حيطة جغرافيايي ايران بزرگ با تأكيد بر روايت¬هاي معراج زردشت، معراج گشتاسب، معراج كرتير، ارداويراف‌نامه، معراج پيامبر اسلام(ص)، حيّ بن يقظان، رساله الغربه الغربيه، معراج بايزيد، سيرالعباد الي المعاد، مصيبت‌نامه، مصباح‌الارواح، جاويدنامه، سياحتنامه ابراهيم بيگ، سياحت غرب، رؤياي صادقه، صحراي محشر كوشيديم با تطبيق آنان با الگوهاي مشابه غير ايراني ساختار و روابط بينامتني بين آنها را بررسي كرده، تطوّر اين نوع ادبي را در ايران تحليل كنيم. تمثيل رؤياي فارسي نيز چون ديگر نمونه‌هاي اين نوع ادبي از ساختاري يكسان تبعيت مي‌كند امّا با توجّه به نوسانات، تحوّلات و دگرديسي¬هاي فرهنگي در ايران و نقاط عطف تاريخي، در حيطة انديشه، به شكلي معنادار دستخوش تغيير شده‌است.

49534