۲۷۸۰پ

Study and Critique of Important Accounts of Moral Argument

دكتري تخصصي (Ph.D)

كلام اسلامي - فلسفه دين

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

۱۳۹۷

۱۳۹۷/۲/۱۰

عالي

۱۵۶ص.

صادقي ، افلاطون

مهدوي‌نژاد ، محمدحسين - زارعي حاجي‌آبادي ، اسماعيل

۱۳۲-۱۴۳

God - Moral Argument - Theoretical Moral Argument - Practical Moral Argument - Kant

براهين اخلاقي اثبات وجود خدا كه از مقدّماتي با محتواي تجربه و انديشه اخلاقي صورت يافته‌اند، به برهان اخلاقي عملي و نظري تفكيك مي‌يابند. كانت نخستين‌بار از راه عقل عملي و با استناد به اين كه اخلاق اساساً يك تعهّد عقلاني است، فرض وجود خداوند را براي تحقّق خير برين كه غايت حيات اخلاقي انسان است، ضروري مي‌شمارد. در نظر منتقدان، اين برهان از حيث سازگاري دروني خودمتناقض و از اثبات وجود خارجي خداوند ناتوان است. از اين‌رو، برخي شارحان كانت تلاش كرده‌اند از راه اثبات عينيّت ارزش‌هاي اخلاقي، برهاني نظري بر وجود خدا شكل دهند. ايشان مدّعي‌اند رفتار اخلاقي انسان‌ها در ادوار مختلف، مبتني بر وجود پاره‌اي ارزش‌هاي اخلاقي عامّ، جهان‌شمول و آفاقي است كه صرفاً با در نظر گرفتن خدايي يگانه قابل تبيين‌ است. در اين رهيافت، برخي نيز بر سرشت ديني الزام و انگيزش اخلاقي توجّه نموده و معتقدند جز خداوند، هيچ نيرويي نمي‌تواند فاعل اخلاقي را به‌سوي انجام افعال اخلاقي ترغيب نمايد. كساني نيز تلاش نموده‌اند با اصلاح چهارچوب كلّي برهان كانت و از راه عقلانيّت عملي اخلاقي زيستن، استدلالي خداگرايانه بر مبناي اخلاق شكل دهند. در نظر ايشان، پذيرش مرجعي مقتدر و نامتناهي در رأس نظام اخلاقي در مقايسه با نظريه‌هاي رقيب، به لحاظ عملي سودمندتر است. موضوع اين رساله بررسي انتقادي تقريرهاي نظري و عملي برهان اخلاقي بر وجود خداوند است. در تحليل و ارزيابي براهين اخلاقي نظري نشان داده مي‌شود مفروضات بنيادين اين برهان همچون پذيرش كليّت‌گروي و اذعان به عموميّت الزامات اخلاقي، قابل اثبات فلسفي نيست. همچنين اگر برهان اخلاقي، صورت عملي يابد و در قالب استدلالي عمل‌گرايانه بيان گردد، دست‌كم با اشكال جدّي مصادره به مطلوب روبرو خواهد بود. بدين‌ترتيب، هرچند برهان اخلاقي در تكميل استدلال‌هاي خداگرايانه حائز اهميّت است، امّا از حيث سازگاري دروني و بيروني داراي نقاط ضعف است و نمي‌تواند برهاني قاطع در راه خداباوري به‌‌شمار آيد.

۱۳۹۷/۷/۲۹

48490