PHD ۹۰۹

Foundations for Comprehending Holy Books from Mulla Sadra’s Perspective

دكتري

رشتۀ كلام گرايش فلسفۀ دين

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي

۱۳۸۸

۱۳۹۶/۰۹/۲۷

عالي

۲۶۰ ص

محمدي ناصر

مهدوي نژاد محمدحسين- پارسا عليرضا

۲۴۹ - ۲۵۹ ص

: Mulla Sadra, foundations of comprehension, sacred texts (Qur’an and Hadith), interpretation, hermeneutics

محمدي ناصر مهدوي نژاد محمدحسين- پارسا عليرضا نادعلي روح اله

از جمله حوزه‌هايي كه صدرالمتألهين شيرازي بدان ورود يافته و آثاري از خود به جاي گذاشته، عرصۀ فهم و تفسير متون وحياني است. اين حكيم علاوه بر تأليف تفسير ارزشمند خويش بر قرآن كريم در جاي جاي آثار فلسفي‌اش به آيات الهي استشهاد نموده و ميان آنها با براهين و بيانات خود پيوند برقرار كرده است. فهم وي از گزاره‌هاي وحياني، همچون ساير ديدگاه‌هاي فلسفي و عرفاني‌اش، بر شماري از مباني فكري او بنا نهاده شده است و همين امر تقدم واكاوي اين مباني را بر مطالعۀ آثار تفسيري‌اش ضروري مي‌سازد. ديدگاه‌هاي تفسيري صدرا نتيجۀ منطقي مباني وجودشناختي، معرفت‌شناختي، زبان‌شناختي و معناشناختي او است كه عمدتاً در آثار فلسفي وي مورد تبيين قرار گرفته است. اهم مباني وجودشناختي عبارت‌اند از: اصالت وجود، تشكيك در وجود، وجود رابط معلول و حركت جوهري؛ اهم مباني معرفت‌شناختي عبارت‌اند از: هم‌سنخي علم با وجود، مشكّك بودن علم، اتحاد عاقل و معقول، قيام صدوري صور ادراكي به نفس، امكان شناخت عوالم چهارگانه، مطابقت در صدق و مبناگروي در توجيه. اهمّ مباني زبان‌شناختي عبارت‌اند از: وحياني بودن منشأ وضع حروف تهجي، تفاوت كاربرد وحياني و عرفي الفاظ، عينيت كلام و وجود، مشكّك بودن كلام الهي، نظريۀ حمل تشكيكي و نظريۀ روح معنا؛ اهم مباني معناشناختي عبارت‌اند از: معناداري متن مقدس، امكان دستيابي به معنا، ذومراتب بودن معنا، روشمند بودن دستيابي به معنا، امكان صحت‌سنجي معنا، مؤلف‌محوري و متن‌مداري. مباني مذكور از جهت نقشي كه در فهم متن مقدس دارند به دو دستۀ قريب، كه مستقيماً در فهم آيات مورد استفاده قرار گرفته، و بعيد، كه پايه و اساس شكل‌گيري مباني قريب است، تقسيم مي‌شوند. البته برخي از مباني در هر دو نقش ظاهر شده‌اند؛ يعني علاوه بر اينكه مستقيماً در تفسير آيات متعددي مورد استفادۀ صدرا قرار گرفته‌اند، اساس شكل‌گيري مباني ديگر وي نيز به شمار مي‌آيند؛ مباني وجودشناختي صدرا علاوه بر نقش بي‌واسطه‌اي كه در تفسير برخي آيات دارد، پايه و اساس شكل‌گيري مباني معرفت‌شناختي، زبان‌شناختي و معناشناختي او نيز هست؛ مباني معرفت‌شناختي نيز علاوه بر نقش بي‌واسطه در تفسير برخي آيات، اساس شكل‌گيري مباني زبان‌شناختي و معناشناختي او است. اين مباني، با توجه به نوع تأثير در فهم صدرالمتألهين از متن مقدس، به ترتيب از بعيد به قريب مورد بررسي قرار گرفته است.

48341