۲۵۲۲پ

A survey on causes of safavid success in Iranians religion into shia

كارشناسي ارشد

علوم سياسي - انديشه سياسي در اسلام

دانشگاه پيام نور رشت

۱۳۹۶

۱۳۹۶/۱۰/۲۷

بسيارخوب

۹۷ص.

حجت ، مهدي

صادقي ، سعيد

۸۰-۸۳

صفويان به دلايلي چون تعديل عقايد و باورهاي غاليانه قزلباشان، تقويت مباني فقهي مذهب شيعه براي پاسخگويي و مقاومت در برابر علماي تسنن، اداره امور شرعي قلمرو خويش و نيز كسب مشروعيت سياسي و ديني، شديداً نيازمند ايجاد يك ساختار و نهاد ديني شيعي با همكاري علما و فقهاي شيعه بودند. از آنجا كه نه خود صفويان و نه هوادار قزلباش آنها، آشنايي چنداني با تشيع فقاهتي نداشتند، از اين رو پادشاهان صفوي از همان آغاز كار به منظور تحقق بخشيدن به چنين هدفي، تصميم به جلب همكاري علماي شيعه گرفتند كه در نتيجه آن، شمار زيادي از علماي شيعه از سرزمين هاي عربي به ايران دعوت شدند. مهاجرت علماي شيعه به ايران و حضور گسترده آنها در عرصه هاي سياسي مذهبي علمي و ادبي پيامدهاي شايان توجهي داشت. نفوذ عامليان در دولت صفوي بسيار مهمتر از تاثيرگذاري بر افكار برخي شاهان صفوي ، به دست گرفتن قدرت سياسي يا تصدي مقام و منصب بود. آنها در واقع با القاء و انتقال افكار و دانش خود در زمينه هاي مختلف ، نسلي از فقيهان ايراني را تربيت كردند كه بعدها همين نسل امور سياسي دولت صفوي را بدست گرفتند.نخستين و شايد بنيادي ترين پيامد مهاجرت فقيهان جبل عامل به ايران نقشي بود كه آنها در توسعه و پيشبرد تشيع در ايران بر عهده گرفتند ، هنگامي كه دولت صفوي در ايران استقرار يافت . تشيع فقط در چند شهر كوچك كشور رواج داشت و بسياري از مردم ايران بر مذهب تسنن بودند. صفويان با استفاده از شيوه هاي گوناگون ، در مدت نزديك به دو سده فرمانروايي توانستند تشيع را در كشور چيرگي بخشند. شيوه هايي كه صفويان در اين مسير بكار گرفتند هم سياسي بود و هم مذهبي. در بعد مذهبي ، اين بازوي فرهنگي دولت صفوي بود كه بايد تشيع را به توده مردم ارائه ميكرد و با ايراد خطابه ها ، برقراري كلاسهاي درس ، نگارش كتابها و تدوين دانشهاي شيعي ، تشيع را رواج مي داد. گروهي از علماي شيعه با به عهده گرفتن مناصب مختلف در دولت صفويه، دانش نفوذ و توانايي هاي فقهي و مذهبي خود را در اختيار دعاوي سياسي-مذهبي اين دولت قرار دادند. اين درحالي بود كه آنها از لحاظ نظري و تئوريك حكومت مشروع را فقط در حكومت ائمه (ع) و نايبان عام آنها، يعني فقها و مجتهدان جامع الشرايط خلاصه مي كردند. از معروف ترين عالمان شيعه اين دوره محقق كركي است. كركي كه شديداً خواهان مشاركت علما در دولت صفويه بود، پس از حضور در دربار صفويان با طرح اين نظريه فقهي كه در عصر غيبت تمام اختيارات معصوم به مجتهد جامع الشرايط تعلق دارد و او مي تواند از روي مصلحت وقت، قدرت سياسي مشروع خود را به سلطان واگذار كند، از يك طرف راه را براي همكاري بيش از پيش علماي شيعه با دولت صفوي هموار نمود و از طرف ديگر عملاً پادشاه را نائب مجتهد در اداره امور عرفي جامعه دانست و از اين طريق سلطنت او را مشروعيت بخشيد. مشاركت وسيع علماي مهاجر در امور حكومتي دولت صفوي، منجر به شكل گيري يك نهاد ديني شيعي با اعضاي معيّن و با كاركردها و جايگاهي مشخص شد. فرايند طي شده در زمينه همگرايي متقابل سلاطين صفوي و علماي شيعي افزون بر تقويت و موقعيت علماي شيعي، به دستاوردهايي مهم، چون تبليغ و تثبيت برخي مباني ديني و فكري و انديشه سياسي شيعه و نيز ترويج آموزه ها و مناسك شيعي و در نهايت شكل گيري و تعميق فرهنگ شيعي در جامعه ايران انجاميد. با توجه به موارد ذكر شده، چرايي توجه سلاطين صفوي به علماي شيعه و تلاش براي جلب همراهي و همكاري علما ، دلايل استقبال برخي علماي شيعه از دعوت سلاطين صفوي براي همكاري و دستاورد هاي همكاري و هم گرايي متقابل دو نهاد سياست و مذهب در عصر صفوي از پرسش هايي است كه پاسخ به آن ها دستمايه اين پايان نامه قرار گرفته است. لذا در اين تحقيق ابتدا با بررسي چگونگي شكل گيري صفويان و به قدرت رسيدن آنها و تبيين رابطه تشيع و تصوف و همچنين در بخشهاي مختلف به مسائلي چون نقش علماء در ساختار حكومت در ايران در اين دوره و نيز بررسي عملكرد و كاركردهاي علماي ديني شيعي در حكومت صفويه و جايگاه علماء در دستگاه قدرت صفويه مي پردازيم.

۱۳۹۷/۵/۲۴

47296