۲ت۲خ G

ارشد

جغرافيا و برنامه ريزي شهري

دانشگاه پيام نور بابل

۱۳۹۲-۹۶

۱۳۹۶/۶/۱۶

كلالي مقدم ،ژيلا

لحميان ،رضا

امروزه توسعه نامناسب و بي رويه شهرها يكي از مشكلات شهر وشهر نشيني خصوصا در كشورهاي كمتر توسعه يافته در دوران معاصر مي باشد، به طوري كه طي فرآينده مداوم ، محدوده فيزيكي و فضاهاي كالبدي شهر به صورت عمودي و افقي به لحاظ كمي وكيفي رشد مي يابد و اگر اين روند سريع و بي برنامه ادامه داشته باشد ، براي فضاهاي شهري مشكل زا خواهد شد و با عوارضي مثل بي نظمي فضايي ، گسترش فقر و نابرابري ، فرسايش و آلودگي محيط زيست ، كاهش زمين هاي كشاورزي ، ناامني اجتماعي و ... همراه خواهد شد . در حال حاضر تغيير بي رويه اراضي كشاورزي يكي از چالش هاي مهم بخش كشاورزي ايران است. تغيير كاربري اراضي ساليانه بخش عمده اي از اراضي كشاورزي را از چرخه توليد خارج مي كند. ﺩﺭﻣﻨﺎﻃﻖﺷﻬﺮﻱﺍﻓﺰﺍﻳﺶﺟﻤﻌﻴﺖﺑﺎﻋﺚﺗﻐﻴﻴﺮﻛﺎﺭﺑﺮﻱﺍﺭﺍﺿﻲﻛﺸﺎﻭﺭﺯﻱﺑﻪﻣﺴﻜﻮﻧﻲ،ﺗﺠﺎﺭﻱﻭﺻﻨﻌﺘﻲﺷﺪﻩﺍﺳﺖ. ﺍﻳﻦﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕﺩﺍﺭﺍﻱﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎﻱﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪﻱﺑﺮﺭﻭﻱﻣﺤﻴﻂﺯﻳﺴﺖﺷﻬﺮﻱﻫﻤﭽﻮﻥﻛﺎﻫﺶﭘﻮﺷﺶﮔﻴﺎﻫﻲﻭﺍﻓﺰﺍﻳﺶﺩﻣﺎﻱﻣﺤﻴﻂﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ.بنابرﺍﻳﻦﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲﺍﺛﺮﺍﺕﺗﻐﻴﻴﺮﻛﺎﺭﺑﺮﻱﺍﺭﺍﺿﻲﺑﻪﻣﻨﻈﻮﺭﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲﻣﻨﺎﺳﺐﺩﺭﻣﻨﺎﻃﻖﺷﻬﺮﻱﺿﺮﻭﺭﻱﺑﻪﻧﻈﺮﻣﻲﺭﺳﺪ ، ﮔﺴﺘﺮشﺷﺘﺎﺑﺎنﺷﻬﺮﻫﺎورﺷﺪﻓﻴﺰﻳﻜﻲﻧﺎﻣﻮزونآﻧﻬﺎ،ﻣﻮﺟﺐﺧﻮرﻧـﺪﮔﻲروﺳـﺘﺎﻫﺎواراﺿـﻲﭘﻴﺮاﻣﻮﻧﻲآﻧﻬﺎ،ﺗﺒﺪﻳﻞﺑﻲروﻳﻪاراﺿﻲﻛﺸﺎورزيوﺗﺨﺮﻳﺐﻣﻨﺎﺑﻊﻣﺤﻴﻂزﻳﺴﺖﮔﺮدﻳﺪهاﺳت .يكي از شهرهاي كه در اين ارتباط نياز به بررسي و تحليل كالبدي دارد شهر نيشابور است . توسعه شهر نيشابور طي دو دهه اخير ناشي از دو پديده ي اصلي مهاجرت روستاييان و رشد طبيعي جمعيت شهر بوده است ، چنانكه جمعيت شهر از25820 نفر در سال 1335 به 264375 نفر در سال 1395 افزايش پيدا كرده است به عبارتي 10 برابر شده است . همچنين بررسي جمعيت شهر نشان ميدهد كه دهه 1365-1355 داراي بيشترين نرخ رشد جمعيتي ( 2/6 %) بوده است به طوري كه جمعيت شهر از59562نفر در سال 1355 به 109258 در سال 1365 مي رسد و نتيجه اين افزايش جمعيت ، گسترش رشد شهر بر روي منابع طبيعي شهر بوده است اين رشد جمعيت همچنان ادامه داشته به طوري كه مساحت شهر از 88/23كيلومتر در سال 1365 به 38كيلومتر مربع در سال 1395 افزايش يافته است . اين رشد باعث ادغام روستاهاي حريم شهر وگسترش حاشيه نشيني شده است . بر اين اساس در اين تحقيق، سعي شده تا با بررسي و تحليل برنامه ريزي رشد و توسعه شهر و اثرات سو, آن بر منابع زيست محيطي شهر ، جهت ها بهينه توسعه آينده شهر را تعيين تا كمترين خسارت به محيط زيست وارد شود . اهداف پژوهش حاضر بررسي نقش عوامل انساني و طبيعي در توسعه كالبدي شهر نيشابور ، از قبيل رشد جمعيت ، ضعف قوانين ، بورس بازي زمين ، بررسي روند توسعه كالبدي شهر در دوره هاي گذشته ، پيش بيني معضلات و مشكلات توسعه مذكور ، ارايه الگوي توسعه شهر و پيشنهاداتي براي كمك به بهبود روند كالبدي شهر بر منابع طبيعي شهر مي باشد . نوع روش تحقيقاتي پژوهش روش ، توصيفي-تحليلي با هدف كاربردي و با استفاده از مدل SWTOو نرم افزارهاي GIS مي باشد. در اين پژوهش از تصاوير ماهواري اي لندست در دومقطع سالهاي 1988 و 2017جهت بررسي تغييرات مكاني و توسعه فيزيكي شهر استفاده شده است . نتايج از پژوهش حاضر به دست آمده شامل موارد زير است : نتايج پردازش داده هاي رقومي تصاوير ماهواره‌ايLandsat 7 طي سالهاي1368 تا 1396 نشان مي‌دهد كه از كل مساحت كلاس‌هاي طبقه‌بندي شده كه معادل 3313 هكتار(مساحت كل شهرنيشابور) در سال 1396 مي باشد. در سال 1368 معادل 95/26درصد به اراضي كشاورزي تعلق داشته است، كه در مقايسه با سال 1396 اين ميزان به 91/7 درصد كاهش يافته است. ﺑﺮرﺳﻲرﺷﺪﺷﻬﺮيدراﻳﻦﺷﻬﺮدرﻃﻲﺳﺎلﻫﺎي1395ـ1373ﻧﺸﺎنﻣﻲدﻫﺪﻛﻪﮔﺴﺘﺮشﻓﻴﺰﻳﻜﻲاﻳﻦﺷﻬﺮ ،ﺑﻴﺶازﻧﻴﺎزواﻗﻌﻲﺟﻤﻌﻴﺖآنﺑﻮدهودرﻧﺘﻴﺠﻪ،روﻧﺪﺗﺒﺪﻳﻞزﻣﻴﻦﻫﺎيﻛﺸﺎورزيوروﺳﺘﺎﻳﻲﭘﻴﺮاﻣﻮنآﻧﻬﺎﺷﺪتاداﻣﻪﻳﺎﻓﺘﻪاﺳﺖ. درﺗﻐﻴﻴﺮﻛﺎرﺑﺮياراﺿﻲﻛﺸﺎورزيﭘﻴﺮاﻣﻮنﺷﻬﺮنيشابورﻣﻲﺗﻮانﺑﻪ رشد جمعيت ، پيوستن 14 روستا به شهر ، ﻧﺎﻛﺎرآﻣﺪيﻃﺮحﻫﺎيﺗﻔﻀﻴﻠﻲﺷﻬﺮ، قوانين ناكارآمد ،ﺗﻔﺎوتارزشاراﺿﻲﺷﻬﺮيﺑﺎاراﺿﻲﻛﺸﺎورزيوﻫﻤﭽﻨﻴﻦﺳﻮدﭘﺎﻳﻴﻦﻛﺸﺎورزيوآﺳﻴﺐﭘﺬﻳﺮيﺑﺎﻏﺪارياﺷﺎرهﻧﻤﻮد. ﺻﻨﻌﺘﻲﺷﺪنﺷﻬﺮمنجر به اﻓﺰاﻳﺶﻣﻬﺎﺟﺮتازروﺳﺘﺎﻫﺎ،ﺷﻬﺮﻫﺎواﺳﺘﺎنﻫﺎيﻫﻤﺠﻮارﺑﻪاﻳﻦشهرﺷﺪهاﺳﺖوﺑﻪدﻧﺒﺎلآنﺟﻤﻌﻴﺖوﻧﻴﺎزﺑﻪاراﺿﻲﺷﻬﺮي،ﺗﻐﻴﻴﺮﻛﺎرﺑﺮياراﺿﻲزراﻋﻲوآﻳﺶاﻃﺮافﺷﻬﺮوﻧﻬﺎﻳﺘﺎًﺷﻜﻨﻨﺪﮔﻲوﻧﺎﭘﺎﻳﺪاري ﻣﻨﺎﺑﻊﻣﺤﻴﻂزﻳﺴﺖﺻﻮرتﮔﺮﻓﺘﻪاﺳﺖ.

۱۳۹۶/۱۱/۲۴

علي روحي

45124