phd 755

The Role of Language in Thought and Practice from the Perspective of the Holy Quran

دكتري تخصصي

مدرسي معارف اسلامي - تفسير قرآن و متون اسلامي

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

۱۳۸۹

۱۳۹۶/۷/۴

عالي

۲۳۷ص.

جمشيدي راد، محمد صادق - لساني فشاركي ، محمدعلي

صانعي پور ، محمد حسن

۲۱۸-۲۲۲

linguistic action, language and thought, functional justification of language, language behavior shaping, linguistic education, Holy Quran

مطالعة زبان به مثابه يكي از سه ساحت كُنشگري انسان در كنار انديشه و عملِ جوارحي، اين پرسش را بر مي انگيزد كه چه نسبتي با دو ساحتِ ديگر داشته و وجوه تأثير كنش هاي زباني در تحولات آن دو چيست؟ معرفتِ قرآني حاصل از تحقيق موضوعي و تحليل معناشناختي آيات و سياقهاي مرتبط كه در اين پژوهش با محوريت كليد واژة «قول» مورد مطالعه قرار گرفته اند، علاوه بر غنابخشي به دستاوردهاي بشري، مي تواند پشتوانة نظري تدوين برنامه هاي تربيتي گفتمان محور بوده و در راستاي اصلاح رويكرد به آموزش و ترويج قرآن كريم نقش آفرين باشد. هرچند آياتي از قرآن كريم شناخت حقايقي را در تحقّق و چگونگي كنش هايي در «زبانِ القائي» تعيين كننده نشان مي دهد امّا بررسي روابط مفهومي واژگان دالّ بر كنش هاي زباني با دو واژة محوري «ذكر» و «لهو» و ديگر واژگان مشابه ثمربخش اين نتيجه است كه: «زبانِ دريافتي» با لحاظ همبستگي لفظ و معنا، «كاركردي توجيهي» بر ذهن انسان به دو نحوِ «ذكري» و «لهوي» دارد. «ثمربخشيِ شناخت هايي نو»، «بسترسازي براي آيات غير كلامي»، «محوريّت براي ارزيابي و تغيير پندارها و باورها» و «سببيّت براي تثبيت شناخت ها و باورهاي انسان» پيامد كاركردِ توجيهي زبان در بيان قرآن كريم است كه از سوي پيشوايان هر دو جبهة هدايت و ضلال، يكي به نحو تذكير و ديگري با هدف اِلها و غرور مورد بهره برداري گسترده قرار گرفته است. نقشِ كنش هاي زباني در ساير عملكردها و جهت گيري هاي عملي از مسائل معناشناسي كاربردي و مسأله اي قابل طرح و گسترش در اخلاق و علوم تربيتي است كه تا كنون رويكردي قرآني بدان مورد توجّه نبوده است. تحقيق موضوعي در قرآن كريم، «رفتارسازي زبان» را مورد تأييد قرار مي دهد. «تلازم و تناسب عملكرد ها و گفته ها»، «تقابل عملكرد ها در پي تقابل گفتارها»، «سبقت خوانش بر كنش»، «نهي از يك قول براي جلوگيري از يك عملكرد»، «تعليل عملكردها با گفتارها»، «تغيير رفتار به خاطر تغيير خوانش»، «تربيت زباني براي تربيت عملي» و بالاخره «تثبيت گفتاري براي ثبات بخشي به عمل» از جمله عناوينِ مؤيّدات قرآني بر رفتارسازي زبان مي باشد. زبان علاوه بر تأثير در مبادي بينشيِ عمل از طريق كاركرد توجيهي خود، تأثيري انگيزشي نيز بر عمل دارد. در اين راستا از برانگيختگي هاي روحي و رواني مي توان سخن گفت كه در بيان قرآن پيامد كنش هايي زباني اند. برانگيختگي هايي چون حُزن، صبر و بي صبري، خوف، حسرت، طمع، بشارت، نفرت و اشمئزاز، اطمينان، طَوع و رغبت. اينها حالاتي هستند كه طي آن آدمي نسبت به امري كشش يا وازدگي پيدا مي كند و در پي آن آمادگي و اقتضاي كردن يا نكردن كاري را در خود مي يابد.

44996