چكيده
اگر دستگاه بلاغي را شامل همة تصاوير و تزئينات بديعي و بياني بدانيم، تشبيه مهمترين عنصر سازندة اين دستگاه است كه صورتهاي ديگر خيال مانند استعاره، تشخيص و حتي رمز و كنايه از آن ناشي ميشود. تشبيه نشان دهندة وسعت و زاويه ديد شاعر است. تشبيه نشان ميدهد كه شاعر چگونه توانسته ميان اشياء و عناصر به ظاهر بيارتباط و متنوع پيوند ايجاد كند؛ ارتباطي كه با هيچ ديد و تواني جز ديد و توان شاعر دريافت نميشود. هدف از انجام اين تحقيق مقايسه ي تطبيقي « تشبيه » در غزل هاي سعدي و سلمان ساوجي است. ديوان غزليات سعدي و سلماني ساوجي هركدام به نوعي در ادبيات فارسي تاثيرگذار بوده است. سعدي كه استاد بي منازع عشق در غزل فارسي است. او توانسته با به اوج رساندن مقام معشوق، عشق زميني را از رابطه اي جسماني فراتر برده و به عشق عرفاني نزديك كند. بابررسي ديوان غزليات سلمان ساوجي و مقايسه ي آن باشاعران معروف سبك عراقي، مي توانيم ردپاي غزل وي را در بسياري از شاعران پس از او و بخصوص در حافظ ببينيم از اين منظر سلمان ساوجي نيز در غزل فارسي بسيار تاثيرگذار بوده است. روش تحقيق در اين پايان نامه كتابخانه اي – توصيفي است جامعه ي آماري اين تحقيق، غزل هاي سعدي شيرازي و سلمان ساوجي مي باشند بدين شيوه كه ابتدا ابياتي كه در آنها عنصر تشبيه شاخص و بارز است ؛ فيش برداري و متمايز مي شود و در مرحله ي بعدي اين ابيات طبقه بندي و تحليل و تفسير گرديدند و سپس نتيجه گيري صورت گرفت. نتايج حاصل از پژوهش مشخص گرديد كه سعدي و سلمان ساوجي در كاربرد تشبيه در غزل باهم اشتراكاتي داشته اندو بنا به سليقه و حس طيبايي شناسي شاعرانه، هريك از اين دو شاعر به برخي از گونه هاي تشبيه تمايل بيشتري نشان داده اند .هر دوي آنها بيش از همه به اضافه ي تشبيهي توجه داشته و اين نوع از تشبيه بسامد بالايي در شعر اين دو نفر دارد. از سوي ديگر تشبيه مجمل و مرسل و تشبيه عكس ، كمترين جايگاه را در دنياي شعري اين دو دارا ميباشند .از نتايج ديگر تحقيق مشخص گرديد كه كاربرد سعدي از تشبيه در غزلياتش، بسي هنري تر و خلاقانه تر از سلمان ساوجي مي باشد. در بسياري از موارد ديده شده كه سعدي تشبيهات ساده و معمولي را با آرايه هاي ديگري مي آرايد و بدين ترتيب تشبيهات را از كهنگي نجات مي دهد.
