1909پ

Discourse Analysis of Gender Equity in Five-Year Economic, Social an​d Cultural Development Plans of the Islamic Republic of Iran

دكتري تخصصي(Ph.D)

جامعه شناسي - مسائل اجتماعي ايران

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

1396

1396/9/13

عالي

215ص.

زاهدي ، محمدجواد

ملكي ، امير - جوادي يگانه ، محمدرضا

193-202

Gender Equity, Women, Gender, Discourse Analysis, Development plans

نظام برنامه ريزي در ايران از گفتمان هاي سياسي و اجتماعي حاكم تأثير مي پذيرد و اينكه اين گفتمان ها چه جايگاهي براي سوژه ها و موضوع ها قائل باشند در برنامه هاي توسعه به صورتهاي متفاوتي بازنمايي مي شوند. از جمله سوژه هاي بسيار مهم سوژه «زنان» است. بر حسب اينكه سوژه زنان در گفتمان دولتهاي كارگزارِ برنامه توسعه چه معنا و هويتي يابد، دال «عدالت جنسيتي» نيز به همان منوال در نظام برنامه ريزي منظور مي گردد يا مسكوت مي ماند. بدين ترتيب توجه يا عدم توجه برنامه هاي توسعه به عدالت جنسيتي است كه مي تواند به برقراري آن و يا تداوم نابرابري جنسيتي منجر شود. پژوهش حاضر با روش تحليل گفتمان لاكلو و موفه به بازنمائي عدالت جنسيتي در برنامه هاي توسعه مي پردازد. برنامه هاي توسعه پس از انقلاب از حيث توجه به سوژه زنان از كشمكش هاي گفتماني جاري در عرصه سياسي متأثر بوده است. تحليل ها نشان مي دهد كه در برنامه اول و دوم عدالت آموزشي و دلالت ناكامل عدالت بهداشتي مورد توجه بوده است. نشانگان «افزايش فرصتهاي اشتغال زنان و ارتقاء شغلي آنان«، «توجه به تركيب جنسيتي عرضه نيروي كار» و «ارتقاي مهارتهاي شغلي زنان» با دلالت بر مدلول «عدالت اقتصادي«؛ نشانگان «اصلاحات ضروري در امور حقوقي»، «تسهيل امور حقوقي و قضائي زنان»، «خدمات حقوقي»، «حمايت از حقوق زنان»، «بازنگري قوانين و مقررات» و «تمهيدات قانوني و حقوقي براي رفع خشونت عليه زنان»، نظام معنايي «عدالت حقوقي» در گفتمان اصلاحات را سامان مي دهند؛ گزاره «برنامه ريزي براي تدوين برنامه آموزشي ارتقاء سلامت و شيوه هاي زندگي سالم»، دلالت ناكامل عدالت بهداشتي است. و «دسترسي به فرصتهاي برابر آموزشي» بازنمايي از «عدالت آموزشي» است كه گفتمان توسعه سياسي آن را در برنامه سوم و چهارم گنجانده است. در برنامه پنجم توسعه نشانگان «ارتقا سلامت زنان» و «تأسيس خانه سلامت دختران و زنان» بمثابه «عدالت بهداشتي» در نظر گرفته مي شوند. اگر چه «توسعه و ساماندهي امور اقتصادي ـ معيشتي»، «عدالت اقتصادي» را بازنمائي مي كند اما از آنجا كه بر زنان سرپرست خانوار و آن هم بر مشاغل خانگي تأكيد دارد تمام بار معنايي عدالت اقتصادي را در برندارد. گزاره هاي «تأمين آموزشهاي مورد نياز متناسب با نقش دختران و پسران» و «تضمين دسترسي به فرصتهاي عادلانه آموزشي به تناسب جنسيت» دلالت بر مدلول عدالت آموزشي داشته و بار معنايي آن را به طور كامل پوشش مي دهند. همچنين تحليل گفتمان عدالت جنسيتي در برنامه ششم توسعه نشانگر آن است كه گفتمان حاكم بر برنامه ششم با نشانه محوري «عدالت جنسيتي» و با مدلول هاي «فرصتهاي شغلي»، «سلامت و بهداشت»، «باسوادي زنان»، «اصلاح نظام حقوقي (در حوزه خانواده)» و «مشاركت در تصميم سازي و تصميم گيري» (نه فرصت برابري سياسي) شكل گرفته است. كه اين نشانه هاي معنايي به ترتيب در برگيرنده عدالت اقتصادي، عدالت بهداشتي، عدالت آموزشي، دلالت ناكامل عدالت حقوقي و دلالت ناكامل عدالت سياسي هستند. با توجه به يافته هاي اشاره شده مي توان گفت كه عدالت جنسيتي يكي از نشانگان معنايي گفتمان هاي اصلاحات و اعتدال، است و بدين ترتيب حساسيت جنسيتي برنامه هاي سوم، چهارم و ششم توسعه قابل توجه است. گو آنكه محدوديت هاي ساختاري، آنها را در معرض خصومت ها و انتقادهاي گفتمان هاي رقيب قرار داده و مانع از اجراي كامل برنامه ها مي شود.

1396/9/27

44180