1591پ

Analysis of Spatial Transformations in Bojnord City with Emphasizing the urban Sprawl

دكتري تخصصي (Ph.D)

جغرافيا - برنامه ريزي شهري

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

1395

1395/11/12

بسيارخوب

252ص.

مرصوصي ، نفيسه - سليماني ، محمد

ديوسالار ، اسداله

223-232

theory of natural evolution, the development of physical space, sprawl, Bojnord

شهر بجنورد همانند بسياري از شهرهاي كشور از سال‌هاي 1340 تا كنون دگرگوني‌هاي همه جانبه‌اي را از سرگذرانده است كه شناخت ماهيت، ابعاد و آثار آن واجد اهميت بسيار است. درباره منشأ، روند و پيامدهاي اين تحولات تا كنون بررسي‌هايي انجام گرفته و برخي از آنها از نظر فضايي – كالبدي اين شهر را در معرض پراكندگي كالبدي دانسته اند. اين در حالي است كه وجود پراكنده‌رويي شهري از نظر ماهيت و فرآيندها در بجنورد مورد سوال است. پژوهش حاضر با نگاه انتقادي به اين گونه قضاوت‌ها سعي كرده است تحولات فضايي – كالبدي شهر بجنورد را طي سال‌هاي 1345 تا 1390 تحليل و تبيين كند. ايده عام تحقيق اين بوده است كه پراكنده‌رويي شهري مثل ساير مسائل و چالش‌هاي شهرهاي كشور، از لحاظ ماهيت، خصلتي برونزا دارد و نمي‌توان بر پايه ديدگاه‌هاي نظري برخواسته از تجربه غربي – اروپايي، تحولات كالبدي – فضايي شهر بجنورد را بررسي و تحليل كرد. پايه نظري اين پژوهش را ديدگاه نوسازي تشكيل داده است. اين تحقيق با رويكرد "دوره شناسي تحولات شهري" و بر پايه اين ايده انجام شده كه بجنورد در چارچوب "تطور طبيعي و تاريخي" خود گسترش يافته است. با توجه به ماهيت مسأله و اينكه جامعه آماري (محدوده مطالعاتي) كل شهر بجنورد بوده، تحقيق به شيوه فراتحليل و بر اساس داده‌هاي ثانويه صورت گرفته است. نتيجه پژوهش اين بوده است كه ماهيت عوامل و فرآيندهاي مؤثر در دگرگوني‌هاي شهر بجنورد ايجاب مي‌كند كه گسترش آن در فاصله سال‌هاي مورد بحث، پراكنده‌رويي شهري تلقي نشود، چرا كه افزايش مكرر محدوده شهر بجنورد موجب شده تا تعداد 14 روستا با زمين‌هاي مربوط و نيز چند سكونتگاه غير رسمي‌ در محدوده جديد شهر قرار گيرد و در نتيجه نسبت سطح شهر به جمعيت آن از نظر كمي افزايش ناگهاني يابد. علاوه بر آن با در نظر داشتن ماهيت و ويژگيهاي پراكنده‌رويي كلاسيك در تجربه غرب و اروپا؛ آنچه كه در ساختار فضايي محدوده قانوني شهر بجنورد قرار گرفته ماهيتاً نمي‌تواند نماينده فرآيند پراكنده‌رويي شهري باشد، چرا كه آنچه در شهر بجنورد روي داده است در واقع ادغام و الحاق سكونت گاه هاي روستايي از پيش موجود و چند سكونت گاه غيررسمي و همچنين توسعه شهرك‌هاي سكونتي – اداري برنامه‌ريزي شده اي است كه طبق سياست‌هاي دولت و مديريت شهر ايجاد شده‌اند. علاوه بر اين، ايده رساله حاضر مي‌تواند از لحاظ نظري زمينه اي جديد براي مطالعات انتقادي در حوزه پراكنده‌رويي شهري ايران به حساب آيد.

1396/7/5

42881