بررسي نقش پيش‎گويي و جادوگري در ساختار داستان‎هاي شاهنامه

The study of role of prediction an​d witchery in the structure of Shahnameh’s fictions

كارشناسي ارشد

زبان و ادبيات فارسي

دانشگاه پيام نور بوشهر

1394

173ص.

جعفري ، سياوش

باباخاني ، مصطفي

155-160

Shahnameh, Ferdowsi, Predictions, Magic, Dream

كتاب جاودان شاهنامه‎ي فردوسي، رموزي را در خود نهفته دارد كه براي درك و فهم درست آن و رسيدن به عمق افكار سراينده‎اش، لازم است پرده از آن‎ها برداشته شود. در اين پژوهش به منظور رسيدن به مقصود ياد شده، به نقش پيش‎گويي و جادوگري در ساختار داستان‎هاي فردوسي پرداخته‎ايم. ضحاك در شاهنامه نخستين فردي است كه فريب ابليس را مي‎خورد. در روزگار او هنر، خوار و جادويي ارجمند مي‎گردد. زال نيز به دليل ياري جستن از سيمرغ در مشكلاتش، بارها در شاهنامه جادوگر خوانده مي‎شود. تورانيان نيز گاه در هنگام نبرد، به جادوگري روي مي‎آورند و انقلابي در هوا ايجاد مي‎كنند؛ كه البتّه در نهايت با شكست مواجه مي‎شوند. پس با اين نمونه‎ها مي‎توان ديد كه دو نوع جادو در شاهنامه وجود دارد: يكي آنكه به ياري نيروهاي پاك و ايزدي مي‎آيد (جادوي زال و سيمرغ) و ديگري آنكه در راه ناراستان به كار مي‎رود (جادوي تورانيان). فردوسي عنصر پيش‎گويي را از عهد پهلواني به بعد در داستان‎هايش وارد مي‎كند. برخي از اين پيش‎گويي‎ها حكايت از وقايع خوب دارند و برخي ديگر از جنگ و مرگ سخن مي‎رانند. جبرگرايي و اعتقاد به تقدير در برخي از شخصيت‎ها ديده مي‎شود و در مقابل، برخي ديگر به عقل و هوش روي ‎آورده و در برابر پيش‎گويي‎ تسليم نمي‎شوند. نمونه هايي از آشكار شدن حقايق در خواب نيز در داستان‎هاي شاهنامه وجود دارد. روي‎هم رفته بايد گفت:« در روال كلي شاهنامه، پيش‎گويي تصرف اساسي در حوادث آينده ايجاد نمي‎كند و آن‎چه در نهايت بايد اتفاق بيفتد، رخ مي‎دهد.»

1396/1/27

40703