788پ

دكتري تخصصي (Ph.D)

جامعه شناسي گرايش مسائل اجتماعي ايران

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

1395

1395/6/14

عالي

290ص.

ملكي ، امير

ربيعي ، علي - شكربيگي ، عاليه

299-308

در پژوهش حاضر با توجه به چالش هاي امروزين خانواده در ايران ( همچون افزايش آمار طلاق، افزايش سن ازدواج و كاهش نرخ باروري) مساله ظهور فردگرايي در عرصه خانواده ايراني بررسي شده است. فردگرايي بر مجموعه ارزشهايي دلالت دارد كه در آن خواسته هاي فردي واجد اهميت و احترام مي شود؛ ظهور اين ارزشها، محصول مجموعه فرايندهاي ساختاري و جابجائي هاي نهادي است كه در جريان آن با افول جايگاه تعين بخش نهادهاي اجتماعي، امكان رهايي از قيد و بندهاي الزام آور براي كنشگران انساني فراهم مي شود؛ فرايندهاي مذكور را فردي شدن مي نامند. در تحقيق حاضر با توجه به اهميت اين مساله بويژه در مطالعات مربوط به جوامع غير اروپايي، دو مفهوم «فردي شدن» به مثابه فرايندهاي ساختاري و «فردگرايي» به مثابه دگرگوني ارزشها، به شكل جداگانه در دو سطح خرد و كلان بررسي شده است. در سطح كلان روند فردي شدن با تاكيد بر تغييرات ساختاري و كاركردي خانواده و با استفاده از داده هاي جمعيت شناختي بين سالهاي 1335 تا 1390 بررسي شد؛ نتايج اين بررسي حاكي از وقوع پديده فردي شدن در هر دو بعد ساختاري و كاركردي خانواده است. اين تغييرات در تمامي 31 استان كشور قابل مشاهده بوده و بيش از آنكه به شرايط اقليمي و محيطي مربوط شود تابعي از سطح توسعه اجتماعي و اقتصادي است. در سطح خرد ظهور فردگرايي به مثابه مجموعه اي از ارزشهاي فرهنگي در عرصه خانواده به روش پيمايش در بين ساكنان 20 تا 65 سال تهراني مطالعه شده است. در اين سطح از تحليل واحد تحليل فرد بوده و ميزان پايبندي افراد به ارزشهاي خانواده بررسي شده است. يافته هاي تحقيق در سطح خرد نشان مي دهد كه ميزان پايبندي افراد به ارزشهاي خانواده در حد متوسط و توزيع آن رو به سمت قطب فردگرايي است. ميزان فردگرايي در گروههاي زنان، جوانان و تحصيل كرده بيشتر است. افراد مذهبي پايبندي بيشتري نيز به ارزشهاي خانواده دارند. بين استفاده از رسانه هاي نوين ارتباطي نظير اينترنت، شبكه هاي مجازي و شبكه هاي ماهواره با فردگرايي در عرصه ارزشهاي خانواده رابطه معني دار و مستقيمي مشاهده شد. در سطح خرد همچين پيامدهاي فردگرايي با تاكيد بر متغيرهايي چون سرمايه اجتماعي، عام گرايي، برابري جنسيتي، روابط خانوادگي و فاصله رواني از اعضاي خانواده بررسي شد، نتيجه اين بررسي نشان مي دهد كه فردگرايي با سرمايه اجتماعي برون گروهي رابطه معني دار و مستقيمي دارد، افراد فردگرا در خانواده در عرصه كنش هاي اجتماعي عام گرا تر از بقيه هستند، نگرش برابري جنسيتي در آنان بيشتر است. همچين فردگرايي در خانواده فاصله رواني افراد از اعضاي خانواده را افزايش داده و موجب از هم گسيختگي پيوندهاي خانوادگي بويژه در ارتباط با بستگان درجه دو و خويشاوندان مي شود.

1395/8/19

38586