717پ

The Urban – Regional development pattern of Small Towns in West of Zagros macro - region

دكتري تخصصي ( Ph.D)

جغرافيا - برنامه ريزي شهري

دانشگاه پيام نور مركز تحصيلات تكميلي تهران

1395

1395/4/13

عالي

257ص.

علي اكبري ، اسماعيل

طالشي ، مصطفي

218-228

Urban system, spatial balance, integrated regional development, multilevel development pattern, Small towns, West of Zagros macro-region.

نظام شهري ايران به دليل تمركز امكانات و خدمات در شهرهاي بزرگ، از الگوي كهكشاني به الگوي زنجيره اي متمايل شده كه موجب بر هم زدن روابط منطقي شهرهاي كوچك، مياني و بزرگ با يكديگر و آشفتگي و عدم تعادل در نظام شهري آن شده است. اين مسائل در نظام شهري غرب كلان منطقه زاگرس نيز با شدت بيشتري وجود دارد؛ چنانكه نتايج و يافته هاي اين پژوهش نشان مي دهد نظام شبكه شهري به رغم استقرار متوازن شهرها به ويژه توزيع و تنوع شهرهاي كوچك آن، با توسعه نامتوازن مواجه مي باشد. شهرهاي بزرگ و مياني با 10 درصد شهرها 70 درصد جمعيت شهري را دارا هستند، اما شهرهاي كوچك و روستا- شهرها با 90 درصد شهرها فقط 30 درصد جمعيت منطقه را دارا مي باشند. رتبه - اندازه موجود شهرها بارها از رتبه- اندازه مطلوب آنها اختلاف دارد و در قاعده نظام شهري، عدم تعادل و نابرابري به شدت افزايش مي يابد، سنجش بلند مدت درجه نخست شهري بر اساس شاخص هاي چهار شهر و نخست شهري بيانگر تشديد تمركزگرايي، عدم تعادل و ناموزوني مي باشد و سنجش درجه توسعه يافتگي شهرها بر اساس شاخص هاي تمركز، موريس، تحليل عاملي و تحليل خوشه اي نيز حكايت از نابرابري شديد و توسعه نامتوازن شهري – منطقه اي دارد؛ چنانكه شهرهاي بزرگ و مياني مراكز استاني، در سطح بسيار برخوردار تا برخورداري متوسط قرار داشته، در مقابل 96 درصد شهرها از جمله تمام شهرهاي كوچك، محروم و بسيار محروم بوده اند. تقسيمات ناحيه اي منطقه نيز نشان از تمركز شديد جمعيت و فعاليت دارد كه پيكره آن را به نواحي فعال و كم فعال تقسيم نموده است. بنابراين با توجه به ضرورت و اهميت تمركززدايي و با هدف دستيابي به الگوي توسعه يكپارچه و متوازن شهري- منطقه اي، از روش توصيفي، تحليلي و مقايسه اي و از نرم افزار Gis استفاده شد. با الهام از يافته هاي نظري و تجربي تحقيق مشخص شد كه دستيابي به توسعه يكپارچه منطقه اي از طريق ايجاد يكپارچگي و توازن فضايي در نظام شهرنشيني با رويكرد پايين به بالا و با تكيه بر نقش و عملكرد توسعه اي شهرهاي كوچك امكان پذير است. لذا ساختار نظام منطقه اي غرب كلان منطقه زاگرس، به ويژه ساختار منطقه اي، فضايي و عملكردي شهرهاي كوچك بر اساس 14 شاخص در ابعاد پتانسيل هاي جمعيتي، محيطي، محلي، توسعه اي و عملكردي آنها بررسي و تجزيه و تحليل شد كه به موجب آن به الگوي توسعه چند سطحي (فضايي و عملكردي) شهرهاي كوچك كه جايگاه و عملكرد هر يك از سطوح و شهرهاي آن در توسعه نظام منطقه اي بر پايه استعدادهاي رشد نيز تعيين و تبيين شده است، دست يافتيم.

1395/8/3

36008