مطالعة ويژگي‌هاي مورفولوژيكي و ريزمورفولوژيكي نتاج تني و ناتني حاصل از كشت جنين نارس كبوده با پده

پيش‌تر تلاقي‌هاي متعددي بين پايه‌هاي نر و ماده دو گونة پده (Populus euphratica) و كبوده (P. alba) در سال 91-1390 انجام شده بود. با استفاده از كشت جنين نارس دورگ‌ها در محيط كشت MS و در شرايط آزمايشگاهي توليد و به مزرعه منتقل گرديده است. چندين ويژگي‌ مورفولوژيك و ريزمورفولوژيك در 307 ژنوتيپ‌‌ دورگ جديد صنوبر در قالب 6 خانواده متفاوت پس از دو سال رويش در مزرعه، در گروه مستقل تحقيقات زيست فناوري منابع طبيعي، موسسه تحقيقات جنگل¬ها و مراتع واقع در غرب تهران، در سه تكرار اندازه‌گيري و مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند تا ضمن ارزيابي قابليت‌‌هاي موجود در دورگ‌هاي حاصل، تفاوت بين دورگ‌هاي حاصل از تلاقي‌ها با والدين مادري پده يا كبوده نيز ارزيابي شود. اين تحقيق در سال¬هاي 95-1394 انجام شد. خانواده‎ها در بيشتر صفات با هم اختلافي معني‎دار داشتند. در برخي صفات تفاوت در درون دسته‎هاي فاميلي معني¬د‎ار بود و خانواده‎هاي دورگ حاصل از تلاقي‎هاي P. alba×P. euphratica و P. euphratica×P. albaدر دو دسته متمايز قرار گرفتند كه نشان‎دهنده اثرات مادري در بروز اين صفات بود. دامنه صفات نيز در نتاج حاصل بسيار گسترده بود به‎ نحوي كه به ‎عنوان نمونه در بين تك ‎پايه‎هاي نتاج مورد مطالعه ارتفاع نهال‎ها بين 24 تا 424 سانتي‎متر متغير بود. بارزترين اختلاف‎ها در ويژگي‎هاي روزنه‎ بود. دورگ‎ها با والد مادري پده و كبوده از نظر برخي از صفات رفتارهاي بسيار متفاوتي نشان دادند. در تلاقي‎هايي كه گونه پده به‎عنوان پايه مادري استفاده شد، ميانگين كل تعداد روزنه در سطح فوقاني برگ 123 عدد در ميلي¬متر مربع بود در حالي در تلاقي‎هايي كه گونه كبوده به‎عنوان والد مادري استفاده شد ميانگين كل روزنه برابر با 8/4 عدد در ميلي¬متر مربع بود. اين تنوع مي‎تواند در انتخاب ژنوتيپ‎هاي برتر و معرفي كلن‎ها و ارقام جديد صنوبر استفاده شود. به‌منظور تجزيه ژنتيكي داده‎هاي حاصل از ويژگي‎هاي مورد مطالعه، داده‎ها در قالب مدل آماري آشيانه‎اي دوبل تجزيه و تحليل شد. به‎عبارت ديگر در اين مدل نتاج در والدين مادري و والدين مادري در والدين پدري آشيانه شدند. تجزيه و تحليل به اين شيوه نيز نشان داد كه بين دو دسته تلاقي تفاوت‌هاي اساسي و معني‌دار وجود داشت كه حاكي از نوعي اثرات مادري در بسياري از صفات مورد مطالعه بود. گروه اول تلاقي‌ها (P. alba×P. euphratica) داراي شاخه‎هاي بيشتر ولي كوتاه‎تر و بسته‌تر بود در حالي كه گروه دوم (P. euphratica×P. alba) داراي شاخه‎هاي كمتر ولي بلندتر و بازتر بود. نكته قابل توجه تفاوت دو گروه از نظر تعداد روزنه موجود در سطح فوقاني برگ و نمدي بودن سطح تحتاني برگ گروه دوم بود. دو گروه تلاقي‌ها از نظر اجزاء واريانس هم با هم تفاوت معني‎داري داشتند. اين پژوهش نشان داد كه نخست تلاقي دو گونه تركيبات بسيار متعددي ايجاد كرد كه در توليد كلن‌هاي داراي صفات مطلوب دو گونه ارزشمند خواهد بود. دوم اثر مادري در اين تلاقي‌ها شديد است.

1395/7/5

34812